รังไข่เสื่อมก่อนกำหนด คือภาวะที่รังไข่หยุดการทำงานก่อนอายุ 40 ปี ทำให้เกิดภาวะมีบุตรยาก ผู้หญิงที่มีภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด อาจมีประจำเดือนไม่ปกติ หรือเป็นช่วงๆ หรือติดต่อเวลาหลายปี แต่อาจตั้งครรภ์ได้

คำจำกัดความ

รังไข่เสื่อมก่อนกำหนดคืออะไร

รังไข่เสื่อมก่อนกำหนด (Premature ovarian failure) คือภาวะที่รังไข่หยุดการทำงานก่อนอายุ 40 ปี หากรังไข่เสื่อม ก็จะไม่ผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนตามปกติหรือตกไข่ได้ตามปกติ จึงทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากนั่นเอง

รังไข่เสื่อมก่อนกำหนดในบางครั้งยังหมายความถึง ภาวะหมดประจำเดือนก่อนกำหนด แต่แตกต่างกันที่ผู้หญิงที่มีภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด อาจมีประจำเดือนไม่ปกติ หรือเป็นช่วงๆ หรือติดต่อเวลาหลายปี แต่อาจตั้งครรภ์ได้ ส่วนผู้หญิงที่มีภาวะหมดประจำเดือนก่อนกำหนด ประจำเดือนจะหมดไปอย่างถาวรและไม่สามารถตั้งครรภ์ได้

การฟื้นฟูระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนในผู้หญิงมีถาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด จะช่วยป้องกันอาการแทรกซ้อนบางประการได้ เช่น โรคกระดูกพรุนที่เกิดจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนต่ำ

รังไข่เสื่อมก่อนกำหนดพบบ่อยเพียงใด

ภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดพบได้น้อย โดยเกิดขึ้นกับผู้หญิง 1 คนใน 1,000 คน ที่มีอายุต่ำกว่า 30 ปี และในผู้หญิง 1 คนใน 100 คน ที่มีอายุต่ำกว่า 40 ปี โปรดปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

อาการ

อาการของรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

อาการทั่วไปของรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด ได้แก่

  • ประจำเดือนมาไม่ปกติหรือประจำเดือนขาดซึ่งอาจเกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี หรือเกิดขึ้นหลังการตั้งครรภ์ หรือหลังจากหยุดใช้ยาเม็ดคุมกำเนิด
  • ตั้งครรภ์ได้ยาก
  • มีอาการร้อนวูบวาบ
  • เหงื่อออกตอนกลางคืน
  • ช่องคลอดแห้ง
  • กระสับกระส่ายหรือสมาธิสั้น
  • มีความต้องการทางเพศลดลง

อาจมีสิ่งบ่งชี้หรืออาการบางประการที่ไม่ได้กล่าวถึงข้างต้น หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการ โปรดปรึกษาแพทย์

ควรไปพบหมอเมื่อใด

หากประจำเดือนขาดเป็นเวลาสามเดือนหรือมากกว่า ควรพบหมอเพื่อตรวจหาสาเหตุ ประจำเดือนขาดเกิดได้จากหลายสาเหตุ ได้แก่ การตั้งครรภ์ ความเครียด หรือการเปลี่ยนแปลงอาหารหรือการออกกำลังกาย แต่ทางที่ดีที่สุด คือการประเมินจากแพทย์ หากรอบเดือนเปลี่ยนแปลงไป

แม้ว่าบางท่านอาจไม่กังวลกับการไม่มีประจำเดือน แต่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เพราะอาการดังกล่าวอาจเกิดจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนต่ำ ซึ่งทำให้เกิดโรคกระดูกพรุนได้

สาเหตุ

สาเหตุของภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

ถึงแม้ว่าจะยังไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจนของภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด แต่ปัจจัยทางพันธุกรรม หรือความผิดปกติเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย อาจส่งผลกระทบในผู้หญิงบางราย ในกรณีที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย เนื้อเยื่อในรังไข่อาจเกิดการต่อต้านกันเอง

นอกจากนี้ ภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดอาจเกิดขึ้นได้หลังการผ่าตัดมดลูกหรือการผ่าตัดบริเวณเชิงกราน หรือจากการรักษาด้วยการฉายรังสีหรือเคมีบำบัดสำหรับโรคมะเร็ง ในบางกรณีเหล่านี้ ภาวะดังกล่าวอาจเกิดเพียงชั่วคราว โดยรังไข่สามารถกลับมาเป็นปกติได้ในอีกหลายปีต่อมา

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงของภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

ภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดเกิดจากปัจจัยเสี่ยงหลายประการ เช่น

  • ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นในกลุ่มผู้หญิงอายุระหว่าง 35 และ 40 ปี แม้ว่าผู้หญิงที่อายุน้อยกว่าและวัยรุ่นก็สามารถเกิดภาวะดังกล่าวได้
  • ประวัติครอบครัว การมีประวัติคนในครอบครัวมีภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดก็เพิ่มความเสี่ยงได้เช่นกัน
  • การผ่าตัดรังไข่หลายครั้ง และภาวะเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ในรังไข่ รวมทั้งภาวะอื่นๆ ที่จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดซ้ำที่รังไข่ จะเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดได้

การวินิจฉัยและการรักษา

ข้อมูลที่นำเสนอในที่นี้ ไม่สามารถใช้แทนข้อแนะนำทางการแพทย์ ให้ปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

การวินิจฉัยภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

หากพบว่าประจำเดือนผิดปกติหรือประจำเดือนขาด แพทย์จะแนะนำการตรวจร่างกาย และซักถามเกี่ยวกับสุขภาพทั่วไปว่า มีอาการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดหรือไม่ นอกจากนี้ ยังมีการตรวจการตั้งครรภ์ รวมทั้งการตรวจเลือดเพื่อหาสาเหตุอื่นๆ ที่เป็นไปได้ของการมีประจำเดือนผิดปกติ

ในการตรวจหาภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด จะมีการตรวจฮอร์โมนกระตุ้นการตกไข่ (Follicle-stimulating hormone: FSH) ในเลือด โดยฮอร์โมน FSH จะส่งสัญญาณให้ร่างกายมีการตกไข่ทุกเดือน หากปริมาณมีฮอร์โมนชนิดนี้ในเลือดสูงกว่าปกติหรือเป็นเวลามากกว่าหนึ่งวัน อาจวินิจฉัยได้ว่าเกิดภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด นอกจากนี้ ยังอาจมีการตรวจเลือดอีกเพื่อวัดปริมาณฮอร์โมนเอสตร้าไดออล (Estradiol) หรือเอสโตรเจนในเลือด ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ต่ำลงและระดับฮอร์โมนกระตุ้นการตกไข่ที่สูงขึ้นเป็นสิ่งบ่งชี้ของภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

ผู้หญิงบางรายที่พบว่ามีภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด มักมีปัญหาการตั้งครรภ์

การรักษารังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

การรักษาภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดมักมุ่งเน้นไปที่ความผิดปกติที่เกิดจากภาวะขาดฮอร์โมนเอสโตรเจน โดยแพทย์อาจให้คำแนะนำ
ดังต่อไปนี้

  • การรักษาด้วยฮอร์โมนเอสโตรเจน สามารถช่วยป้องกันโรคกระดูกพรุนและบรรเทาอาการร้อนวูบวาบและอาการอื่นๆ ของภาวะขาดฮอร์โมนเอสโตรเจนได้ โดยแพทย์มักให้ฮอร์โมนเอสโตรเจนร่วมกับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนโดยเฉพาะในกรณีที่ยังมีมดลูกอยู่ การเพิ่มฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจะช่วยปกป้องเยื่อบุมดลูกจากการเปลี่ยนแปลงก่อนเป็นมะเร็งซึ่งเกิดจากการใช้ฮอร์โมนเอสโตรเจนเพียงอย่างเดียว
  • การใช้ฮอร์โมนทั้งสองชนิดร่วมกันนี้อาจทำให้ประจำเดือนมาปกติแต่จะไม่ฟื้นฟูการทำงานของรังไข่ ผู้ป่วยอาจใช้ฮอร์โมนจนกระทั่งอายุประมาณ 50 หรือ 51 ปี ซึ่งเป็นอายุเฉลี่ยของภาวะหมดประจำเดือนตามธรรมชาติ โดยต้องพิจารณาจากสุขภาพและปัจจัยร่วมอื่นๆ ของผู้ป่วยด้วย
  • ในผู้หญิงสูงอายุ การใช้ฮอร์โมนเอสโตรเจนร่วมกับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนเป็นเวลานานสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่มากขึ้นของโรคหัวใจโรคเกี่ยวกับหลอดเลือด และโรคมะเร็งเต้านม อย่างไรก็ดี ในผู้หญิงอายุน้อยที่มีภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด การใช้ฮอร์โมนก็ยังเป็นวิธีรักษาที่ดีเมื่อเทียบกับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น
  • อาหารเสริมแคลเซียมและวิตามินดี อาหารเสริมทั้งสองประการมีความสำคัญสำหรับการป้องกันโรคกระดูกพรุน แพทย์อาจแนะนำให้ทำการทดสอบความหนาแน่นของกระดูกก่อนเริ่มรับประทานอาหารเสริมเพื่อให้ได้ค่าความหนาแน่นของกระดูกเพื่อเป็นบรรทัดฐาน สำหรับผู้หญิงที่มีอายุ 19 ไปจนถึง 50 ปี โดยแนะนำให้รับประทานแคลเซียมในปริมาณ 1,000 มิลลิกรัม (มก.) ต่อวัน สำหรับผู้หญิงที่อายุ 51 ปีหรือมากกว่า ควรเพิ่มเป็น 1,200 มก. ต่อวัน

นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ทราบขนาดใช้วิตามินดีประจำวันที่เหมาะสม ปริมาณใช้เริ่มต้นที่ดีสำหรับผู้ใหญ่ คือ 600 ถึง 800 หน่วยสากล (international units (IU)) ต่อวันในอาหารหรืออาหารเสริม หากระดับวิตามินดีในเลือดมีค่าต่ำ แพทย์อาจสั่งให้ใช้ในขนาดที่สูงขึ้น

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตัวเอง

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตัวเองเพื่อรับมือกับรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการปฏิบัติตนขั้นพื้นฐานดังต่อไปนี้ อาจช่วยให้คุณจัดการรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดได้

  • ศึกษาเกี่ยวกับทางเลือกต่างๆ ในการมีบุตร หากต้องการใช้ทางเลือกดังกล่าวในครอบครัว ให้ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับทางเลือกต่างๆ เช่น การปฏิสนธิภายนอกร่างกายหรือการทำเด็กหลอดแก้ว (vitro fertilization) โดยใช้ไข่ของผู้บริจาคไข่หรือการรับเด็กมาเลี้ยง
  • ให้ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับทางเลือกในการคุมกำเนิดที่ดีที่สุด ผู้หญิงจำนวนเล็กน้อยที่เป็นรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดมีการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ หากคุณไม่ต้องการตั้งครรภ์ ให้พิจารณาใช้การคุมกำเนิด
  • รักษากระดูกให้แข็งแรง รับประทานอาหารที่อุดมไปด้วยแคลเซียม ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก เช่น เดิน และออกกำลังกายแบบฝึกกล้ามเนื้อสำหรับร่างกายส่วนบน และไม่สุบบุหรี่ ควรปรึกษาแพทย์หากคุณจำเป็นต้องได้รับอาหารเสริมแคลเซียมและวิตามินดี
  • ติดตามรอบการมีประจำเดือน หากคุณขาดการมีประจำเดือนในขณะที่ใช้ฮอร์โมน ควรไปตรวจการตั้งครรภ์

หากคุณมีข้อสงสัย โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อให้เข้าใจได้ดีขึ้นถึงวิธีการรักษาที่ดีที่สุดสำหรับคุณ

Hello Health Group ม่ได้ให้คำปรึกษาด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค และการรักษาโรคแต่อย่างใด

Review Date: ธันวาคม 30, 2018 | Last Modified: ธันวาคม 30, 2018

สุขภาพดีไม่มีขาย ถ้าอยากได้ต้องเข้ามาลงทะเบียนรับข่าวสารกับเรา
รับข่าวสารจาก Hello คุณหมอ เกี่ยวกับเคล็ดลับสุขภาพ อัพเดทสุขภาวะและอื่น ๆ มากมาย