แมงกะพรุนต่อย เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยามไปเล่นน้ำหรือดำน้ำในทะเล บางอย่างอาจมีแค่อาการปวดและรอยปื้นแดง แต่แมงกะพรุนบางชนิดก็อาจเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้

คำจำกัดความ

แมงกะพรุนต่อยคืออะไร

แมงกระพรุน (Jellyfish) มีอยู่มานานกว่าหลายล้านปี และอาศัยอยู่ในทะเลทั่วโลก แมงกระพรุนมีอยู่หลายชนิด บางชนิดก็ดูเหมือนก้อนกลุ่มใสๆ ขนาดเล็ก ขณะที่ชนิดอื่นอาจจะมีขนาดใหญ่ มีสีสัน และมีรยางค์อยู่ด้านล่างของตัว

ส่วนที่ต่อยนั้นคือส่วนรยางค์ แมงกระพรุนจะต่อยเหยื่อของมัน ปล่อยพิษที่ทำให้เป้าหมายเป็นอัมพาต ปกติแล้วแมงกระพรุนจะไม่ล่ามนุษย์ แต่บางคนอาจจะว่ายน้ำไปชนหรือสัมผัสมัน หรือแแม้แต่เหยียบลงบนตัวที่ตายแล้วทำให้ถูกต่อยได้เช่นกัน

แม้การถูกแมงกระพรุนต่อย (Jellyfish Stings) นั้นจะเจ็บปวด แต่ส่วนใหญ่แล้วมักจะไม่ใช่กรณีฉุกเฉิน เพียงแต่มีอาการปวด รอยปื้นแดง คัน หรือเหน็บชา สำหรับการถูกต่อยทั่วไป

แต่การถูกต่อยจากแมงกระพรุนบางชนิด เช่น แมงกะพรุนกล่อง (หรือที่เรียกว่าแมงกะพรุนสาหร่าย) นั้น เป็นอันตรายมากๆ และอาจจะถึงตายได้ แมงกระพรุนชนิดนี้พบมากในออสเตรเลีย ฟิลิปินส์ มหาสมุทธอินเดีย และมหาสมุทธแปซิฟิกส่วนกลาง

พบได้บ่อยแค่ไหน

แมงกระพรุนต่อยเป็นปัญหาทั่วไปของผู้ที่ว่ายน้ำ เล่นน้ำ หรือดำน้ำทะเล สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมโปรดสอบถามแพทย์

อาการ

อาการของการโดนแมงกะพรุนต่อย

อาการทั่วไปมีดังนี้

  • ปวดแสบปวดร้อน เจ็บแปล๊บ ปวด เหมือนถูกแมลงต่อย
  • มีรอยแดง น้ำตาล หรือรอยสีม่วงบนผิว เป็นเหมือน “รอยประทับ” ของรยางค์แมงกระพรุนที่สัมผัสกับผิว
  • มีอาการคัน
  • มีอาการบวม
  • มีอาการปวดตุบๆ ที่แผ่กระจายที่บริเวณแขนหรือขา

อาการแมงกระพรุนต่อยที่รุนแรงนั้น สามารถส่งผลกระทบกับระบบต่างๆ ในร่างกายได้ ปฏิริยาพวกนี้อาจจะเกิดขึ้นในทันที หรือหลังจากถูกต่อยไปแล้วหลายชั่วโมง สัญญาณและอาการของแมงกระพรุนต่อยที่รุนแรงมีดังนี้

  • ปวดท้อง คลื่นไส้ และอาเจียน
  • ปวดหัว
  • ปวดกล้ามเนื้อ หรือมีอาการกล้ามเนื้อกระตุก
  • อ่อนแรง เซื่องซึม วิงเวียน และสับสน
  • หายใจลำบาก
  • มีปัญหากับหัวใจ

ความรุนแรงของอาการนั้นขึ้นอยู่กับ

  • ชนิดและขนาดของแมงกระพรุน
  • อายุ ขนาดตัว และสุขภาพของคุณ เนื่องจากอาการที่รุนแรงนั้นมักจะเกิดขึ้นกับเด็ก และผู้ที่ไม่แข็งแรง
  • ระยะเวลาหลังจากที่คุณโดนต่อยผ่านมานานเท่าไหร่แล้ว
  • ผิวของคุณได้รับผลไปมากเท่าไหร่

อาจจะมีอาการอย่างอื่นนอกเหนือจากที่กล่าวมาข้างต้น ถ้าคุณมีข้อสงสัยใดๆ โปรดปรึกษาหมอของคุณ

ควรไปพบหมอเมื่อไร

ถ้าคุณมีอาการใดๆ ที่กล่าวมาข้างต้น หรือมีข้อสงสัยใดๆ ควรปรึกษากับคุณหมอ เนื่องจากร่างกายของแต่ละคนมีความแตกต่างกัน ทางที่ดีที่สุดจึงควรพูดคุยกับหมอเพื่อหาแนวทางในการรักษาที่ดีที่สุดสำหรับคุณ

สาเหตุ

สาเหตุของพิษแมงกะพรุน

ในรยางค์ของแมงกระพรุนนั้นมีเหล็กในเป็นหนามแหลมขนาดเล็ก เหล็กในทุกชิ้นจะมีช่องที่มีพิษและท่อปลายแหลมขดอยู่ แมงกระพรุนจะใช้พิษนี้เพื่อป้องกันตัวเองและฆ่าเหยื่อ

เมื่อคุณสัมผัสถูกรยางค์ของแมงกะพรุน ตัวกระตุ้นขนาดเล็กบนผิวของมันจะปล่อยเหล็กในออกมา ท่อจะแทงเข้าไปในผิวแล้วปล่อยพิษ ซึ่งส่งผลในทันทีตรงบริเวณที่สัมผัส หรือแม้แต่ในกระแสเลือด

แมงกระพรุนที่ถูกพัดขึ้นมาที่ชายหาด จะปล่อยเหล็กในมีพิษเมื่อโดนสัมผัส

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงของแมงกะพรุนต่อย

ปัจจัยเสี่ยงมีดังนี้

  • ว่ายน้ำในช่วงเวลาที่มีแมงกระพรุนออกมามาก
  • ว่ายน้ำหรือดำน้ำในพื้นที่ๆ มีแมงกระพรุนโดยไม่ใส่ชุดป้องกัน
  • เล่นหรืออาบแดดในบริเวณมีแมงกระพรุนโดนพัดมา
  • ว่ายน้ำในบริเวณที่ขึ้นชื่อว่ามีแมงกระพรุนเยอะ

การวินิจฉัยโรคและการรักษาโรค

ข้อมูลในที่นี้ไม่มีเจตนาให้ใช้ทดแทนคำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษากับแพทย์ทุกครั้งเพื่อรับทราบข้อมูลเพิ่มเติม

การวินิจฉัยอาการแมงกะพรุนต่อย

โดยปกติแล้ว คุณไม่จำเป็นต้องไปพบหมอ หลังจากที่ถูกแมงกระพรุนต่อย แต่หากคุณไปพบหมอ คุณหมอจะวินิจฉัยอาการบาดเจ็บของคุณได้ด้วยการดู

ในบางครั้งการรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดของแมงกระพรุน คุณอาจจำเป็นต้องเก็บตัวอย่างของแมงกระพรุนมาด้วย

การรักษาอาการแมงกะพรุนต่อย

การรักษาอาการแมงกระพรุนต่อย มีทั้งการปฐมพยาบาลเบื้องต้นและการรักษาทางการแพทย์ ขึ้นอยู่กับชนิดของแมงกระพรุน ระดับความรุนแรง และปฏิกิริยาของคุณ

การปฐมพยาบาลเบื้องต้น

อาการแมงกระพรุนต่อยส่วนใหญ่สามารถรักษาได้ดังนี้

  • ล้างบริเวณที่ถูกต่อยด้วยน้ำส้มสายชู
  • ค่อยๆ ดึงเอารยางค์ที่มองเห็นได้ออกด้วยแหนบขนาดเล็กอย่างระมัดระวัง
  • แช่ผิวในน้ำร้อนประมาณ 43 ถึง 45 องศาเซียลเซียส หากไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ ให้ผู้ที่ไม่บาดเจ็บทดสอบอุณหภูมิด้วยแขนหรือข้อศอก มันควรจะรู้สึกร้อนแต่ไม่ลวก แช่ส่วนที่ถูกต่อยไว้ใต้น้ำร้อน หรืออาบน้ำร้อน 20 ถึง 45 นาที

วิธีการที่ควรหลีกเลี่ยง

การกระทำต่อจากนี้ไม่มีประโยชน์ หรือไม่ได้รับการพิสูจน์ว่าได้ผล

  • ขูดเอาเหล็กในออกมา
  • ล้างแผลด้วยน้ำทะเล
  • ล้างแผลด้วยปัสสาวะ
  • ล้างแผลด้วยน้ำเปล่า
  • ทาผงที่หมักเนื้อให้นุ่ม
  • ทาแอลกอฮอล์ เอธานอล หรือแอมโมเนีย
  • ถูด้วยผ้าขนหนู
  • ใช้ผ้าพันแผลกดลงบนบาดแผล

การรักษาทางการแพทย์

  • การรักษาพยาบาลฉุกเฉิน คนที่มีปฏิกิริยาต่ออาการแมงกระพรุนต่อยอย่างรุนแรง อาจต้องการการปฏิบัติการช่วยฟื้นคืนชีพ (CPR) การช่วยชีวิต หรืออาจจะต้องการเซรุ่มต้านพิษ (antivenin medication) ถ้าหากเป็นเหล็กในของแมงกระพรุนกล่อง
  • การให้ยารับประทาน ผดผื่นหรือปฏิกิริยาอื่นๆ ของผิวหนังที่มาจากภาวะภูมิแพ้ (hypersensitivity) ที่ล่าช้า อาจรักษาได้ด้วยยาต้านฮิสตามีน (antihistamines) คอร์ติโคสเตียรอยด์ (corticosteroids) และอาจจะให้รับประทานยาแก้ปวดด้วย
  • ล้างตา (Eye flushing) หากแมงกระพรุนต่อยตรงบริเวณดวงตาหรือใกล้ดวงตา จำเป็นต้องให้การรักษาเพื่อควบคุมอาการปวด และล้างตาให้ดีในทันที และอาจจะต้องเข้าพบกับหมอที่เชี่ยวชาญด้านดวงตา (จักษุแพทย์)

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเอง

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์หรือการเยียวยาตนเองแบบไหนที่จะช่วยรักษาอาการแมงกะพรุนต่อย

ลักษณะไลฟ์สไตล์และการเยียวยาด้วยตนเองต่อไปนี้อาจจะช่วยรักษาอาการของคุณได้:

  • คอยมองหาป้ายเตือนอยู่เสมอ (ชายหาดบางที่อาจจะมีธงสีม่วงเพื่อแจ้งเตือนว่า “มีสัตว์น้ำอันตราย” อยู่ในน้ำ)
  • ตรวจเช็คให้แน่ใจว่าคุณพกน้ำส้มสายชูและแหนบติดตัวมาด้วยในกระเป๋าชายหาดของคุณเสมอ

หากคุณมีข้อสงสัยใดๆ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อทำความเข้าใจให้ดีขึ้นถึงทางออกที่ดีที่สุดสำหรับคุณ

Hello Health Group ไม่ได้ให้คำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัยโรคหรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

Review Date: สิงหาคม 22, 2018 | Last Modified: สิงหาคม 22, 2018

สุขภาพดีไม่มีขาย ถ้าอยากได้ต้องเข้ามาลงทะเบียนรับข่าวสารกับเรา
รับข่าวสารจาก Hello คุณหมอ เกี่ยวกับเคล็ดลับสุขภาพ อัพเดทสุขภาวะและอื่น ๆ มากมาย