เช็กสัญญาณ ฮีทสโตรก และวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้น

เมื่ออากาศร้อนจัด หลายคนอาจรู้สึกเพลีย เวียนหัว หรือหมดแรงได้ง่าย แต่ในบางกรณี อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ “เพลียแดด” ทั่วไป แต่อาจเป็นสัญญาณของ ฮีทสโตรก ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบช่วยเหลือทันที

Heat Stroke คือภาวะที่ร่างกายร้อนเกินไปจนไม่สามารถระบายความร้อนได้ตามปกติ ทำให้อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นอย่างอันตราย โดยมักพบว่าเกิน 40 องศาเซลเซียส และเริ่มส่งผลต่อสมอง ระบบประสาท และอวัยวะสำคัญ

หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างรวดเร็ว อาจลุกลามไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ ไตวาย หายใจล้มเหลว ชัก และอาจเสียชีวิตได้

วิธีสังเกตอาการ Heat Stroke

อาการฮีทสโตรกมักเริ่มจากอาการเตือนที่ดูเหมือนไม่รุนแรง ก่อนจะค่อย ๆ เข้าสู่ภาวะอันตราย โดยอาการที่ควรสังเกต มีดังนี้

อาการเริ่มต้น

• ปวดศีรษะ
• เวียนหัว หน้ามืด
• อ่อนเพลีย เหนื่อยผิดปกติ
• ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
• กระหายน้ำมาก
• ผิวแดง ร้อน
• หัวใจเต้นเร็ว
• หายใจเร็ว
• คลื่นไส้ อาเจียน
• ปัสสาวะสีเข้ม

อาการเมื่อเริ่มเข้าสู่ภาวะอันตราย

• ไข้สูงหรือร่างกายร้อนจัด บางรายอาจมีอุณหภูมิร่างกายเกิน 40-40.5°C
• สับสน พูดช้า ตอบสนองช้า
• พูดไม่รู้เรื่อง สับสน
• เดินโซเซ การทรงตัวแย่
• มีอาการชัก หรือหมดสติ

นอกจากนี้ หลายคนมักจะไม่มีเหงื่อออก แต่ในบางรายก็อาจจะยังมีเหงื่อออกได้อยู่ จุดสำคัญคือการสังเกตอาการตัวร้อนจัดร่วมกับอาการผิดปกติของสมองหรือระบบประสาท

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นฮีทสโตรก

ฮีทสโตรกเกิดได้กับหลายกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่ต้องออกแรงมากท่ามกลางอากาศร้อนจัดหรืออยู่กลางแดดเป็นเวลานาน

• เด็กเล็ก
• ผู้สูงอายุ
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว
• ผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง
• นักกีฬา หรือผู้ที่ออกกำลังกายหนักท่ามกลางอากาศร้อน
• ผู้ที่ดื่มน้ำน้อยหรือมีภาวะขาดน้ำ

การปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อเป็นฮีทสโตรก

เมื่อสงสัยว่ามีอาการฮีทสโตรก ต้องช่วยเหลือทันที เพราะยิ่งอุณหภูมิร่างกายสูงอยู่นาน ความเสี่ยงต่อสมองและอวัยวะสำคัญจะยิ่งมากขึ้น

• รีบพาผู้ป่วยออกจากความร้อน ย้ายเข้าที่ร่ม หรือห้องที่เย็นและอากาศถ่ายเทดี และคลายหรือถอดเสื้อผ้าที่ไม่จำเป็นออก
• ประเมินความรู้สึกตัวและการหายใจ หากผู้ป่วยมีอาการซึม สับสน ไม่ตอบสนอง หายใจผิดปกติ หรือหมดสติ ให้รีบโทร 1669 หรือหากไม่หายใจหรือมีอาการหายใจผิดปกติ ควรเริ่ม CPR ทันที
• ลดอุณหภูมิร่างกายให้เร็วที่สุด ใช้น้ำเย็นเช็ดตัว หรือประคบเย็น โดยเน้นบริเวณ ศีรษะ คอ รักแร้ และขาหนีบ เพื่อช่วยระบายความร้อน
• หากผู้ป่วยยังรู้สึกตัว ไม่มีอาการสับสน สามารถให้จิบน้ำได้ 

สิ่งที่ไม่ควรทำ

เมื่อสงสัยว่าเป็น Heat Stroke มีหลายอย่างที่ไม่ควรทำ เพราะอาจทำให้อาการแย่ลง

• อย่ารอให้อาการดีเอง หากมีอาการสับสน ชัก หรือหมดสติ
• อย่าปล่อยให้นั่งหรือนอนอยู่กลางแดดต่อ
• อย่าฝืนให้ดื่มน้ำ หากผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว หมดสติ หรือสับสน เพราะอาจทำให้สำลักน้ำได้

ฮีทสโตรกเป็นภาวะฉุกเฉินที่ควรสังเกตและรีบเข้าช่วยเหลือ เมื่อสังเกตพบอาการตัวร้อนจัดร่วมกับอาการทางสมองหรือระบบประสาท เช่น สับสน เดินโซเซ ชัก หรือหมดสติ ควรรีบทำการปฐมพยาบาลและรีบนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด