เพลียแดด (Heat exhaustion)

เพลียแดด (Heat exhaustion) เป็นอาการที่เกิดขึ้นเนื่องจากอากาศร้อน ร่วมกับความชื้นสูง และการออกกำลังกายอย่างหนัก ทำให้ความร้อนในร่างกายสูงมากเกินไป จนเกิดอาการต่าง ๆ

คำจำกัดความ

เพลียแดด คืออะไร

เพลียแดด (Heat exhaustion) เป็นอาการที่เกิดขึ้นเนื่องจากอากาศร้อน ร่วมกับความชื้นสูง และการออกกำลังกายอย่างหนัก ทำให้ความร้อนในร่างกายสูงมากเกิน และเกิดอาการต่าง ๆ เช่น หัวใจเต้นเร็ว เหงื่อออกมาก หรือตะคริว และมักจะเกิดขึ้นพร้อมกับภาวะขาดน้ำ (Dehydration)

โดยปกติภาวะเพลียแดดนี้จะไม่มีอาการที่เป็นอันตรายอะไร และสามารถหายได้เพียงแค่นั่งพักในที่ร่มประมาณ 30 นาที แต่หากปล่อยทิ้งไว้ไม่ทำการรักษา ก็อาจจะนำไปสู่ภาวะเป็นลมแดด หรือฮีทสโตรก (Heatstroke) ซึ่งอาจเป็นอันตราย และจำเป็นต้องรับการรักษาฉุกเฉินได้

เพลียแดด พบบ่อยแค่ไหน

ภาวะเพลียแดดพบได้ค่อนข้างบ่อยในประเทศไทย เนื่องจากประเทศไทยมีอาการร้อน และมีความชื้นสูง ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน และอาจจะพบได้บ่อยกับผู้ที่ต้องออกกำลังกายกลางแจ้ง เช่น นักกีฬา หรือนักเรียนที่ต้องทำกิจกรรมกลางแจ้ง เป็นต้น

อาการ

อาการของภาวะเพลียแดด

สัญญาณและอาการที่พบได้บ่อยของภาวะเพลียแดด มีดังต่อไปนี้

• เหนื่อยล้า
• ปวดหัว
• เหงื่อออกมาก
• ผิวเย็น หรือมีอาการขนลุก แม้ว่าจะมีอากาศร้อน
• สับสน
• วิงเวียน หน้ามืด
• หัวใจเต้นเร็ว
• ความดันโลหิตต่ำ
• ตะคริว
• คลื่นไส้

ควรไปพบคุณหมอเมื่อใด

หากคุณมีสัญญาณหรืออาการที่ระบุข้างต้น หรือสงสัยว่าตัวเองอาจจะมีภาวะเพลียแดด ควรจะหยุดพักกิจกรรมที่กำลังทำอยู่ หลบไปพักในที่ร่ม หรือที่ที่เย็นและมีอากาศถ่ายเท และดื่มน้ำหรือสปอร์ตดริงค์ เพื่อชดเชยน้ำและแร่ธาตุที่เสียไปกับเหงื่อ

หลังจากพักเป็นเวลานานกว่า 1 ชั่วโมง หากอาการของภาวะเพลียแดดยังคงไม่หายไป มีอาการรุนแรงขึ้น หรือมีสัญญาณของภาวะฮีทสโตรก เช่น

• สับสน
• หมดสติ
• ดื่มน้ำไม่ได้

ควรรีบติดต่อแพทย์เพื่อรับการรักษาฉุกเฉินในทันที

หากมีคำถามเกี่ยวกับอาการของโรคโปรดปรึกษาแพทย์

ร่างกายของแต่ละบุคคลมีการตอบสนองแตกต่างกัน ทางที่ดีที่สุดควรปรึกษาแพทย์ เกี่ยวกับวิธีรักษาที่ดีที่สุดตามสถานการณ์ของคุณ

สาเหตุ

สาเหตุของภาวะเพลียแดด

สาเหตุหลัก ๆ ที่ส่งผลให้เกิดปัญหาภาวะเพลียแดดนั้น เป็นเพราะอุณหภูมิที่สูงเนื่องจากอากาศร้อน ตามปกติแล้ว เมื่อมีอากาศร้อน ร่างกายของเราจะสามารถระบายความร้อนของร่างกายออกไปด้วยผ่านทางเหงื่อ แต่ในสภาวะบางอย่าง เช่น

• การออกกำลังกายอย่างหนัก
• ความชื้นสูง
• การขาดน้ำ

ก็อาจทำให้ร่างกายไม่สามารถระบายความร้อนผ่านทางเหงื่อได้อย่างเต็มที่ ส่งผลให้อุณหภูมิของร่างกายสูงเกินไป และเกิดเป็นภาวะเพลียแดดได้ในที่สุด

โปรดปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงของภาวะเพลียแดด

ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะเพลียแดด มีดังต่อไปนี้

• สภาพอากาศ หากคุณอยู่ในพื้นที่ที่มีอากาศร้อนจัด หรืออยู่ในที่กลางแจ้งเป็นเวลานาน ก็อาจจะมีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะเพลียแดดได้
• อายุ เด็กอายุไม่เกิน 4 ขวบ และผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป อาจจะไม่สามารถปรับตัวในสภาพอากาศร้อนจัดได้ดีเท่ากับคนในช่วงวัยอื่น
• โรค ผู้ที่มีสภาวะบางอย่าง เช่น โรคหัวใจ โรคอ้วน โรคปอด โรคไต โลหิตจาง หรือความดันโลหิตสูง อาจจะมีความเสี่ยงมากกว่าที่จะเกิดภาวะเพลียแดด
• ยา การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาระงับประสาท ยาลดความดัน ยารักษาโรคหัวใจ หรือยารักษาโรคทางจิตเวชอื่น ๆ อาจส่งผลให้คุณมีโอกาสเกิดภาวะเพลียแดดได้มากขึ้น

การวินิจฉัยและการรักษาโรค

ข้อมูลที่นำเสนอไม่สามารถใช้แทนข้อแนะนำทางการแพทย์ได้ โปรดปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

การวินิจฉัยภาวะเพลียแดด

หากคุณเข้ารับการรักษาเนื่องจากสงสัยว่าอาจจะเป็นภาวะเพลียแดด แพทย์ก็อาจจะต้องทำการวินิจฉัยด้วยการทดสอบต่าง ๆ เพื่อยืนยันให้แน่ชัดว่าเป็นภาวะเพลียแดดจริง ๆ โดยอาจต้องใช้การทดสอบดังต่อไปนี้

• ตรวจเลือด เพื่อวัดระดับของโซเดียม (Sodium) หรือโพแทสเซียม (Potassium) ในเลือดว่าต่ำหรือไม่ และตรวจดูว่ามีแก๊สในเลือดหรือไม่
• ตรวจปัสสาวะ เพื่อดูความเข้มข้นของปัสสาวะ และดูการทำงานของไตว่าผิดปกติหรือไม่
• ตรวจการทำงานของกล้ามเนื้อ เพื่อดูว่ามีความเสียหายต่อกล้ามเนื้อหรือไม่
• ตรวจเอกซเรย์และการฉายภาพอื่น ๆ เพื่อตรวจดูความเสียหายของอวัยวะภายใน

การรักษา

การรักษาภาวะเพลียแดด มักจะใช้วิธีดังต่อไปนี้

• นั่งพักในที่ร่ม หรือสถานที่ที่มีอุณภูมิเย็น และอากาศถ่ายเท เช่น ใต้ต้นไม้ หรือในห้องแอร์ เพื่อช่วยปรับอุณหภูมิของร่างกายให้ลดลง
• ดื่มน้ำ หรือเครื่องดื่มเกลือแร่ เพื่อชดเชยน้ำและแร่ธาตุที่ร่างกายเสียไป
• หาทางลดความเย็นของร่างกาย เช่น อาบน้ำ เช็ดตัวด้วยผ้าขนหนูชุบน้ำเย็น หรือนั่งจ่อพัดลม
• ปลดกระดุม เข็มขัด และพยายามคลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นออก ให้หายใจได้สะดวกมากขึ้น

นอกจากนี้ แพทย์ก็อาจจะใช้การรักษาสำหรับภาวะฮีทสโตรกร่วมด้วย เช่น

• นำตัวผู้ป่วยลงแช่ในน้ำเย็น
• พ่นด้วยไอน้ำเย็นเพื่อลดอุณหภุมิของร่างกาย
• ประคบเย็นด้วยน้ำแข็ง
• ให้ยาคลายกล้ามเนื้อ เพื่อช่วยลดการเกร็งของกล้ามเนื้อ ที่จะทำให้การลดอุณหภุมิของร่างกายเป็นไปได้ยากขึ้น

การเปลี่ยนแปลงไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเอง

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตัวเองที่ช่วยจัดการกับภาวะเพลียแดด

การเปลี่ยนพฤติกรรมหรือการเยียวยาตนเอง ที่อาจช่วยรับมือภาวะเพลียแดดด้วยตนเอง มีดังนี้

• เลือกสวมเสื้อผ้าที่เบาสบาย ไม่รัดรูปเกินไป และไม่หนาหรือหลายชั้นจนเกินไป
• ทาครีมกันแดด
• ดื่มน้ำให้สม่ำเสมอ
• ไม่ออกกำลังกายอย่างหนักกลางแจ้ง

หากมีคำถาม โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อให้เข้าใจวิธีการรักษาที่ดีที่สุดสำหรับคุณ