Hydrocephalus คือ ภาวะน้ำคั่งในโพรงสมอง สาเหตุ อาการ วิธีรักษา

ไฮโดรเซฟาลัส หรือ Hydrocephalus คือ ภาวะน้ำคั่งในโพรงสมอง เกิดจากความไม่สมดุลของปริมาณน้ำไขสันหลังที่ผลิตออกมาและการดูดซึมน้ำกลับเข้าสู่กระแสเลือด ส่งผลให้มีน้ำไขสันหลังสะสมอยู่ในโพรงสมองมากเกินไป ซึ่งอาจสร้างแรงกดเนื้อเยื่อสมอง และอาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมอง ภาวะนี้สามารถเกิดได้กับคนทุกเพศทุกวัย แต่มักเกิดขึ้นกับเด็กทารกและผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปี หากปล่อยทิ้งไว้อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต จึงควรรีบเข้าพบคุณหมอเพื่อรับการรักษาอย่างถูกวิธี

Hydrocephalus คือ อะไร

ไฮโดรเซฟาลัส หรือ Hydrocephalus คือ ภาวะที่ร่างกายมีน้ำไขสันหลังไปหล่อเลี้ยงในโพรงสมองมากเกินไป น้ำไขสันหลัง หรือที่เรียกว่าน้ำหล่อสมองและไขสันหลัง (Cerebrospinal fluid) เป็นของเหลวที่สร้างในโพรงสมองและไหลเวียนอยู่ในโพรงสมองและไขกระดูกสันหลัง ที่ทำหน้าที่คอยรับแรงกระแทกและคอยพยุงสมองและไขสันหลังไม่ให้เคลื่อนที่ ลำเลียงสารอาหารไปยังสมองและนำของเสียไปกำจัด จากนั้นน้ำไขสันหลังจะดูดซึมกลับสู่กระแสเลือด โดยทั่วไปร่างกายจะผลิตน้ำไขสันหลังในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการในแต่ละวัน และดูดซึมน้ำไขสันหลังกลับคืนในปริมาณที่เท่ากัน แต่หากผลิตน้ำไขสันหลังมากเกินไปหรือดูดน้ำไขสันหลังกลับได้น้อยลงน้อยลง อาจทำให้น้ำไปคั่งอยู่ในโพรงสมอง การสะสมของน้ำอาจทำให้เกิดแรงดันในสมองโพรงสมองขยายตัวและกดทับสมองซึ่งจะส่งผลต่อการทำงานของสมองในหลายส่วนและอาจทำให้ศีรษะมีขนาดใหญ่กว่าปกติ

Hydrocephalus เกิดจากอะไร

สาเหตุของ Hydrocephalus หรือภาวะน้ำคั่งในโพรงสมองแต่ละประเภท อาจมีดังนี้

สาเหตุของภาวะน้ำคั่งในโพรงสมองแต่กำเนิด (Congenital Hydrocephalus) เช่น

• โรคสไปนา ไบฟิดา (Spina bifida) เป็นความบกพร่องของกระดูกสันหลังและไขสันหลัง และโรคเกี่ยวกับความบกพร่องของท่อประสาท (Neural tube defects)
• ภาวะท่อระบายน้ำตีบ (Aqueductal stenosis) เป็นการตีบตันของช่องระหว่างโพรงสมองส่วนที่ 3 และ 4
• ภาวะแทรกซ้อนของการคลอดก่อนกำหนด เช่น เลือดออกภายในโพรงมดลูก
• การติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์ เช่น โรคหัดเยอรมัน ซึ่งอาจทำให้เนื้อเยื่อสมองของทารกในครรภ์อักเสบ

สาเหตุของภาวะน้ำคั่งในโพรงสมองที่เกิดขึ้นภายหลัง (Acquired Hydrocephalus) เช่น

• การบาดเจ็บที่ศีรษะ
• โรคหลอดเลือดสมอง
• เนื้องอกที่สมองหรือไขสันหลัง
• โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือการติดเชื้ออื่น ๆ ในสมองหรือไขสันหลัง

นอกจากนี้ การตกเลือดหรือภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดก็อาจทำให้เกิดภาวะน้ำเกินในโพรงสมอง (Normal pressure hydrocephalus) เนื่องจากน้ำในสมองไม่สามารถระบายออกได้ตามปกติ และหลายคนก็อาจมีภาวะนี้โดยที่ไม่มีสาเหตุแน่ชัด

Hydrocephalus อาการ เป็นอย่างไร

อาการที่เป็นสัญญาณของ Hydrocephalus อาจมีดังนี้

อาการ Hydrocephalus ในเด็กทารก

• ศีรษะมีขนาดใหญ่กว่าปกติ
• กระหม่อมนูนหรือบวม (Fontanel)
• ดวงตากลอกลงล่าง ไม่สามารถกลอกขึ้นข้างบนได้
• อาเจียน
• เซื่องซึม ง่วงนอนบ่อย

อาการ Hydrocephalus ในเด็กโต

• ปวดศีรษะ
• คลื่นไส้ อาเจียน
• มีปัญหาด้านการมองเห็น
• มีพัฒนาการล่าช้ากว่าปกติ

อาการ Hydrocephalus ในผู้ใหญ่

• ปวดศีรษะ
• คลื่นไส้ อาเจียน
• มีปัญหาด้านการมองเห็น
• เหนื่อยง่าย
• มีปัญหาในการทรงตัวและการเคลื่อนไหว
• หลงลืม จำอะไรไม่ค่อยได้

นอกจากนี้ ผู้ใหญ่ที่มีภาวะ Hydrocephalus อาจมีปัญหาสุขภาพ เช่น ปัญหาด้านการเดิน ภาวะสมองเสื่อมเล็กน้อย ควบคุมการถ่ายปัสสาวะไม่ได้ หลงลืม ได้อีกด้วย

Hydrocephalus รักษาอย่างไร

การรักษา Hydrocephalus สามารถทำได้เพียงวิธีเดียว คือ การผ่าตัดสมอง ซึ่งอาจแบ่งได้ 2 ประเภท ได้แก่

• การผ่าตัดใส่สายระบายน้ำ (Shunt) เป็นวิธีรักษาที่ใช้บ่อยที่สุด คุณหมอจะใส่ท่อที่ยืดหยุ่นได้เข้าไปเพื่อระบายน้ำที่คั่งในโพรงสมองออกและส่งผ่านไปยังช่องท้องซึ่งสามารถดูดซึมน้ำได้ และอาจจะเปลี่ยนท่อใหม่เมื่อผู้ป่วยเด็กโตขึ้นและอาจจำเป็นต้องใช้ท่อที่มีขนาดใหญ่ขึ้น หากมีการติดเชื้อ หรือท่อที่ใส่ใช้ไม่ได้ผล
• การผ่าตัดส่องกล้องเข้าไปในโพรงสมอง (Endoscopic third ventriculostomy หรือ ETV) เป็นการรักษาด้วยการเจาะรูเล็ก ๆ ที่ผนังโพรงสมองส่วนที่ 3 เพื่อสร้างช่องทางให้น้ำไหลไปยังสมองและบริเวณโดยรอบ และดูดซึมกลับสู่กระแสเลือดได้ตามปกติ มักใช้กับผู้ป่วยอายุ 2 ปีขึ้นไป

Hydrocephalus ภาวะแทรกซ้อน มีอะไรบ้าง

การเกิดภาวะ Hydrocephalus หรือน้ำคั่งในโพรงสมอง แล้วปล่อยให้มีไขสันหลังสะสมในโพรงสมองไปเรื่อย ๆ โดยไม่ได้ระบายออก อาจส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ความบกพร่องทางสติปัญญา พัฒนาการ การเจริญเติบโตและการทำงานของร่างกาย หากปล่อยทิ้งไว้ไม่รักษา อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้