นิ่ว อาการ สาเหตุ ปัจจัยเสี่ยง และการป้องกัน

นิ่ว เกิดจากแร่ธาตุและสารอื่น ๆ เช่น แคลเซียม กรดยูลิก ออกซาเลต (Oxalate) ตกตระกอนรวมตัวกันเป็นก้อน อาจมีขนาดเล็กและหลุดออกไปเองได้ ไปจนถึงมีขนาดใหญ่จนอาจไปอุดตันอวัยวะส่วนต่าง ๆ ได้ นิ่วพบได้ในอวัยวะ เช่น ไต กระเพาะปัสสาวะ อาจทำให้เกิดอาการปัสสาวะน้อย ปัสสาวะมีสีขุ่น ปัสสาวะมีกลิ่นเหม็น เป็นต้น อย่างไรก็ตาม หากทราบวิธีป้องกันที่เหมาะสม อาจช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดนิ่วได้ 

นิ่วคืออะไร 

นิ่ว คือ ก้อนที่เกิดจากการรวมตัวหรือการตกตะกอนของแร่ธาตุและสารต่าง ๆ เช่น แคลเซียม ฟอสเฟต ออกซาเลต กรดยูริก โดยประเภทของนิ่วอาจสามารถแบ่งออกได้ดังนี้ 

• นิ่วแคลเซียม เป็นประเภทที่พบได้บ่อย เกิดจากแคลเซียมรวมกับกรดออกซาลิกในปัสสาวะ ซึ่งอาจเกิดจากการได้รับของเหลวหรือแคลเซียมไม่เพียงพอ 
• นิ่วกรดยูริก เกิดจากการรับประทานอาหารที่มีสารพิวรีน (Purine) สูง เช่น เนื้อสัตว์ หอยบางชนิด มักเกิดขึ้นในผู้ที่สูญเสียของเหลวมากเกินไปจากอาการท้องร่วงเรื้อรัง
• นิ่วสตรูไวท์ เกิดจากการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ และเป็นชนิดที่อันตราย เพราะก้อนนิ่วอาจขยายขนาดอย่างรวดเร็ว
• นิ่วซีสทีน เป็นนิ่วประเภทหายาก เกิดจากไตหลั่งกรดอะมิโนที่เรียกว่าซีสทีนออกมาทางปัสสาวะมากเกินไป ส่วนใหญ่มักเกิดจากการสืบทอดผ่านทางพันธุกรรม 

อาการของนิ่ว 

นิ่ว อาจมีอาการดังนี้ 

• หนาวสั่น มีไข้
• คลื่นไส้ อาเจียน 
• ปวดบริเวณท้องน้อย และขาหนีบ 
• ปวดหรือแสบขณะปัสสาวะ 
• ปัสสาวะขัด 
• ปัสสาวะน้อย แต่อาจเข้าห้องน้ำบ่อยกว่าปกติ 
• ปัสสาวะขุ่น มีสีเข้ม หรืออาจมีกลิ่นเหม็น 
• ปัสสาวะมีเลือดปน 

สาเหตุของนิ่ว 

นิ่วอาจเกิดจากการมีสารก่อนิ่วในปัสสาวะ เช่น แคลเซียม ฟอสเฟต สูงกว่าระดับสารยับยั้งนิ่ว เช่น ซิเทรต แมกนีเซียม โพแทสเซียม ปกติแล้ว สารยับยั้งนิ่วจะไปแย่งจับกับสารก่อนิ่ว แต่เนื่องจากความผิดปกติอาจส่งผลทำให้เกิดการรวมตัวตกตระกอนเป็นก้อนแข็งและกลายเป็นนิ่ว 

ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดนิ่ว อาจมีดังนี้ 

• พันธุกรรม หากสมาชิกในครอบครัวมีประวัติเป็นนิ่วอาจมีความเสี่ยงในการเกิดนิ่วสูงขึ้น 
• ดื่มน้ำไม่เพียงพอ หรือดื่มน้ำน้อย
• มีน้ำหนักเกินเกณฑ์มาตรฐาน เนื่องจากน้ำหนักมากหรือเป็นโรคอ้วนอาจส่งผลทำให้มีภาวะแคลเซียมและออกซาเลตในปัสสาวะสูง
• รับประทานโปรตีน โซเดียม หรือน้ำตาลในปริมาณมาก 
• รับประทานยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาลดกรด 
• เคยเป็นนิ่วมาก่อน 

วิธีป้องกันการเกิดนิ่ว

นิ่วอาจป้องกันได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางประการ ดังนี้ 

• ดื่มน้ำให้เพียงพอ อย่างน้อย 7-8 แก้ว/วัน เพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ และอาจช่วยลดความเข้มข้นของปัสสาวะ ทั้งนี้ หากอยู่ในสภาพอากาศที่ร้อน แห้ง หรือออกกำลังกายบ่อยอาจควรดื่มน้ำมากขึ้น
• หลีกเลี่ยงอาหารที่มีกรดออกซาลิกสูง เช่น ช็อกโกแลต ผักโขม พริกไทยดำ ผลิตภัณฑ์ที่ทำจากถั่วเหลือง และควรจำกัดโซเดียมไม่ให้เกิน 2,000 มิลลิกรัม/วัน
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เนื่องจากน้ำหนักเกินเกณฑ์หรือเป็นโรคอ้วนอาจส่งผลเสี่ยงในการเป็นนิ่วได้