ตากระตุก เป็นลาง...ว่าคุณอาจมีปัญหาสุขภาพ

อาการ ตากระตุก หรือ ตาเขม่น หลายคนอาจคิดว่านี่เป็นเรื่องของโชคลาง หรือลางบอกเหตุอะไรบางอย่าง แม้เราจะไม่รู้แน่ชัดว่าอาการตากระตุกนี้เป็นลางบอกเหตุจริงหรือไม่ แต่อย่างหนึ่งที่เป็นไปได้ก็คือ อาการตากระตุกที่เกิดขึ้น อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าสุขภาพของคุณกำลังมีปัญหาซึ่งคุณไม่ควรละเลย

ตากระตุกคืออะไร

ตากระตุก หรือ หนังตากระตุก (eyelid twitch) ที่หลายคนเรียก “ตาเขม่น” นั้น ทางการแพทย์เรียกว่า ภาวะกล้ามเนื้อหนังตากระตุก (Blepharospasm) เกิดจากการส่งกระแสประสาทมาหล่อเลี้ยงกล้ามเนื้อออบิคูลารีสออรีส (orbicularis oris muscle) ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อที่เรียงอยู่รอบเปลือกตาหรือหนังตาบนและล่างมากเกินไป ทำให้เปลือกตากระตุกเองแบบไม่สามารถควบคุมได้ มักเกิดกับเปลือกตาบน และเป็นที่ตาข้างเดียว โดยเปลือกตาจะกระตุกยิบๆ ต่อเนื่องเป็นพักๆ ส่วนใหญ่จะหายไปเองภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่บางคนอาจมีอาการยาวนานเป็นปี

ปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดภาวะ ตากระตุก

ตากระตุกส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากปัญหาสุขภาพร้ายแรง และมักมาจากสิ่งกระตุ้นเหล่านี้

• ความเครียดและความวิตกกังวล
• ความเหนื่อยล้าอ่อนเพลีย
• อาการตาล้า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อาการตาล้าที่เกิดจากการจ้องหน้าจอเครื่องมืออิเล็กทรอนิกส์ เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ เป็นเวลานาน
• สภาพแวดล้อม เช่น ลม แสงสว่าง แสงแดด มลภาวะทางอากาศ
• การอดนอน
• การสูบบุหรี่
• การดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟ น้ำอัดลม
• อาการภูมิแพ้ขึ้นตา
• การขาดสารอาหารบางชนิด เช่น แมกนีเซียม แคลเซียม วิตามินบี 12 วิตามินดี
• การใช้ยาบางชนิด เช่น ยารักษาโรคลมชัก ยารักษาอาการวิกลจริต

แต่หากตาของคุณกระตุกไม่หายและมีอาการอื่นร่วมด้วย นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนว่าคุณกำลังมีปัญหาสุขภาพ ดังนี้

ปัญหาสุขภาพตา เช่น

• เปลือกตาอักเสบ (Blepharitis)
• กระจกตาถลอก (Corneal abrasion)
• ภาวะตาแห้ง
• ภาวะหนังตาม้วนเข้าใน
• โรคต้อหิน

ความผิดปกติทางระบบประสาทและสมอง เช่น

• ภาวะกล้ามเนื้อคอเกร็งตัว
• ภาวะกล้ามเนื้อเต้นกระตุกชนิดธรรมดา (Benign Fasciculation Syndrome / BFS)
• ภาวะกล้ามเนื้อบิดเกร็งกระตุก (dystonia)
• โรคอัมพาตใบหน้า
• โรคปลอกประสาทอักเสบชนิดเอ็มเอส (multiple sclerosis / MS)
• โรคพาร์กินสัน
• โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงเอแอลเอส (Amyotrophic Lateral Sclerosis / ALS) หรือที่เรียกว่า โรคเซลล์ประสาทนำคำสั่งเสื่อม (Motor neurone disease / MND)

ทำอย่างไรตาจึงจะหายกระตุก

ตากระตุกส่วนใหญ่จะหายได้เองภายใน 2-3 วัน หรือบางรายอาจใช้เวลา 1-2 สัปดาห์ แต่หากทำตามคำแนะนำเหล่านี้อาจช่วยให้อาการตากระตุกของคุณดีขึ้นได้

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• ประคบตาด้วยผ้าอุ่นเพื่อบรรเทาอาการตาล้า
• ทำกิจกรรมคลายเครียด เช่น เล่นโยคะ ฟังเพลง นั่งสมาธิ ฝึกควบคุมลมหายใจ ใช้เวลากับเพื่อน หรือสัตว์เลี้ยง
• ลดการบริโภคอาหารและเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ ชอกโกแลต น้ำอัดลม รวมถึงเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ด้วย
• หากต้องใช้คอมพิวเตอร์หรือโทรศัพท์มือถือ ควรใช้กฎ 20-20-20 นั่นคือ จ้องหน้าจอ 20 นาที มองไปที่ไกลๆ อย่างน้อย 20 ฟุต เป็นเวลา 20 วินาทีหรือนานกว่านั้น
• หยอดน้ำตาเทียมหรือยาหยอดตาเพื่อให้ตาชุ่มชื้นอยู่เสมอ
• หากคุณสงสัยว่าอาการตากระตุกที่เกิดขึ้นเป็นเพราะยาบางชนิดที่กินอยู่ ไม่ควรหยุดยาเอง แต่ควรปรึกษาแพทย์ทันที
• อย่ากังวลเกินเหตุ เพราะภาวะตากระตุกส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตรายและหายได้เอง หากกังวลมากไปอาจทำให้อาการยิ่งแย่ลง

การรักษา

หากใช้วิธีข้างต้นแล้วอาการตากระตุกของคุณยังไม่ดีขึ้น แพทย์อาจแนะนำให้คุณรักษาด้วยวิธีเหล่านี้

• การใช้ยา เช่น โคลนาซีแพม (Clonazepa) ลอราซีแพม (Lorazepam) ไตรเฮกซีเฟนิดิล (Trihexyphenidyl) ซึ่งต้องให้แพทย์เป็นผู้สั่งจ่ายเท่านั้น
• การฉีดโบท็อกซ์ (Botulinum toxin / Botox) ซึ่งการฉีดแต่ละครั้งจะช่วยให้ตาหายกระตุกได้ประมาณ 3-4 เดือน
• การผ่าตัด ในกรณีที่ตากระตุกรุนแรงอาจต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเอากล้ามเนื้อและเส้นประสาทบางส่วนที่เปลือกตาออกไป

หากเป็นแบบนี้ ควรปรึกษาแพทย์

หากตาของคุณกระตุกเรื้อรัง นานแล้วไม่หายสักที นั่นอาจเป็นสัญญาณของอาการทางสมองหรือระบบประสาทร้ายแรง เมื่อตากระตุกไม่หายร่วมกับอาการเหล่านี้ ควรรีบไปพบคุณหมอทันที

• ตาบวม แดง หรือมีของเหลวไหลออกจากตา
• หนังตาตก
• ตากระตุกแรงจนหนังตาบนและล่างปิดสนิท
• ตากระตุกติดต่อกันนานเกิน 2 สัปดาห์
• มีอาการกระตุกที่กล้ามเนื้อในหน้าหรือกล้ามเนื้อในส่วนอื่นๆ ของร่างกายด้วย