ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร (Premature Menopause)

ผู้หญิงส่วนใหญ่จะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนในช่วงอายุระหว่าง 45-55 ปีแต่ผู้หญิงบางคนอาจจะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนก่อนอายุ 40 ปี เนื่องจากสาเหตุทางพันธุกรรม ความเจ็บป่วย หรือสภาวะอื่น ๆ การหมดประจำเดือนในช่วงวัยก่อนอายุ 40 ปีนี้ จะถือว่าเป็น ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร (Premature Menopause)

คำจำกัดความ

ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร คืออะไร

การหมดประจำเดือนเป็นช่วงเวลาที่ผู้หญิงทุกคนต้องเจอ เมื่อวงจรการมีประจำเดือนหยุดลง ทั้งนี้ หากไม่มีรอบเดือนเป็นเวลานาน 12 เดือนติดต่อกัน ถือว่าได้เข้าสู่ช่วงหมดประจำเดือนแล้ว

ผู้หญิงส่วนใหญ่จะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนในช่วงอายุระหว่าง 45-55 ปี แต่ผู้หญิงบางคนอาจจะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนก่อนอายุ 40 ปี เนื่องจากสาเหตุทางพันธุกรรม ความเจ็บป่วย หรือสภาวะอื่นๆ การหมดประจำเดือนในช่วงวัยก่อนอายุ 40 ปีนี้ จะถือว่าเป็น ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร (Premature Menopause)

ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรพบได้บ่อยแค่ไหน

ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรพบได้ไม่บ่อยนัก ตามข้อมูลจากสถิติที่พบได้ในสหรัฐอเมริกา ภาวะนี้จะเกิดกับผู้หญิง 1 ใน 1,000 คน ของผู้หญิงในช่วงอายุ 15-29 ปี และ 1 ใน 100 คนของผู้หญิงในช่วงอายุ 30-39 ปี ควรปรึกษาคุณหมอสำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

อาการ

อาการของ ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร มักจะมีอาการแบบเดียวกับผู้หญิงที่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนทั่วไป และอาจรวมไปถึง

• อารมณ์แปรปรวน
• ช่องคลอดแห้ง
• เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านความจำและการรับรู้
• อาการร้อนวูบวาบ
• ความต้องการทางเพศลดลง
• นอนไม่หลับ
• น้ำหนักเพิ่มขึ้น
• เหงื่อออกกลางคืน
• เจ็บช่องคลอดเมื่อมีเพศสัมพันธ์

โดยปกติแล้ว อาการประจำเดือนมาไม่ปกติ มักจะเกิดขึ้นก่อนภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

อาจมีอาการอื่น ๆ ที่ไม่ได้อยู่ในรายการด้านบน หากมีข้อกังวลหรือข้อสงสัยใดๆ โปรดติดต่อคุณหมอ

ควรพบหมอเมื่อใด

หากมีอายุต่ำกว่า 40 ปี และกำลังมีอาการดังต่อไปนี้ ควรติดต่อแพทย์เพื่อประเมินว่ากำลังเข้าสู่ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรหรือไม่

• เคยผ่านการทำเคมีบำบัด หรือการฉายรังสีบำบัด
• คนในครอบครัวมีประวัติเกิดความผิดปกติเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน เช่น ภาวะไทรอยด์บกพร่อง คอพอก
• พยายามตั้งครรภ์ไม่สำเร็จมานานมากกว่า 1 ปี
• ญาติฝ่ายหญิงมีประวัติเกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

ร่างกายของแต่ละคนนั้นแตกต่างกัน ดังนั้น ทางที่ดีที่สุดจึงควรปรึกษาคุณหมอเพื่อหาวิธีรักษาที่ดีที่สุดและเหมาะสมที่สุดต่อสุขภาพร่างกาย

สาเหตุ

สาเหตุของภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

มีหลายสาเหตุของการหมดประจำเดือนเร็วกว่าปกติ แต่บางครั้งก็อาจไม่สามารถระบุสาเหตุได้

กรรมพันธุ์

พันธุกรรมนั้นเป็นหนึ่งในสาเหตุของการเกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร หากญาติฝ่ายหญิงเคยเกิดภาวะนี้ ทำให้มีความเสี่ยงที่จะมีภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

การใช้ชีวิต

ลักษณะการใช้ชีวิตบางอย่าง อาจส่งผลกระทบทำให้เกิดปัญหาภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร เช่น การสูบบุหรี่ ที่สามารถส่งผลกระทบต่อฮอร์โมนเอสโตรเจน และทำให้เกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรได้ มีงานวิจัยหลายชิ้นที่แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ มักจะเข้าสู่ช่วงวัยหมดประจำเดือนเร็วกว่าปกติ อย่างน้อย 1-2 ปี

ค่าดัชนีมวลกาย BMI ก็อาจเป็นอีกปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร เพราะเอสโตรเจนนั้นจะกักเก็บอยู่ในชั้นไขมัน ผู้หญิงที่มีค่าดัชนีมวลกายน้อยกว่า ก็จะมีการกักเก็บเอสโตรเจนได้น้อนกว่า

นอกจากนี้ การรับประทานอาหารมังสวิรัติ การไม่ออกกำลังกาย และการขาดแสงแดด อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรได้เช่นกัน

โครโมโซมบกพร่อง

โครโมโซมที่บกพร่องบางตัวสามารถนำไปสู่ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรได้ เช่น กลุ่มอาการเทอร์เนอร์ (Turner Syndrome หรือเรียกว่า monosomy X และภาวะต่อมเพศไม่เจริญ) ซึ่งเป็นการเกิดมาพร้อมกับโครโมโซมที่ผิดปกติ ผู้หญิงที่มีอาการนี้ จะมีรังไข่ที่ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ มักเป็นสาเหตุให้เกิดภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

โรคภูมิแพ้ตัวเอง (Autoimmune diseases)

ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรอาจเป็นอาการของโรคแพ้ภูมิตัวเองได้เช่นกัน

ลมบ้าหมู

ลมบ้าหมูเป็นโรคลมชักที่มีสาเหตุมาจากสมอง ผู้หญิงซึ่งมีอาการนี้มักจะมีโอกาสที่จะเกิดการเสื่อมของรังไข่ก่อนกำหนด และนำไปสู่ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงของภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

ปัจจัยเสี่ยงของภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรมีดังต่อไปนี้

• ปัจจัยทางพันธุกรรม ความเสี่ยงของรังไข่เสื่อมก่อนกำหนดเพิ่มมากขึ้น หากมีผู้หญิงในครอบครัวที่มีประวัติเป็นแบบนี้
• อาการเจ็บป่วย อย่างเช่นโรคแพ้ภูมิตัวเอง โรคไทรอยด์ การติดเชื้อไวรัส ความผิดปกติของฮอร์โมน และความผิดปกติทางการกิน

ผู้หญิงที่มีความเสี่ยงในการหมดประจำเดือนเนื่องจากการผ่าตัดหรือการรักษาโรค คือผู้ที่รับการรักษามะเร็ง หรือโรคที่ต้องมีการผ่าตัดเอาอวัยวะสืบพันธ์ุเพศหญิงออก

โปรดปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

การวินิจฉัยและการรักษา

ข้อมูลในที่นี้ไม่สามารถทดแทนคำแนะนำทางการแพทย์ใดๆ กรุณาปรึกษากับหมอของคุณทุกครั้งเพื่อรับทราบข้อมูลเพื่อเติม

การวินิจฉัยภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

คุณหมอจะทำการตรวจร่างกายและตรวจเลือด เพื่อดูอาการอื่น ๆ เช่น การตั้งครรภ์ หรือ โรคไทรอยด์ นอกจากนี้ อาจจะต้องมีการตรวจระดับฮอร์โมนเอสตราดิออล (Estradiol) ซึ่งเป็นฮอร์โมนเอสโตรเจนรูปแบบหนึ่ง หากร่างกายมีฮอร์โมนเอสตราดิออลต่ำ อาจหมายความว่ารังไข่เริ่มเสื่อมสภาพ และหากระดับของฮอร์โมนเอสตราดิออลมีน้อยกว่า 30 อาจหมายความว่ากำลังเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน

นอกจากนี้ หลักสำคัญในการวินิจฉัยภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรคือการตรวจเลือดเพื่อวัดระดับของฮอร์โมนที่กระตุ้นการเจริญของไข่ (FSH) ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นให้รังไข่ผลิตเอสโตรเจน

การรักษาภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

ตามปกติแล้ว ภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควรนั้นมักจะไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษาใด ๆ เพราะเมื่อเริ่มมีอาการแล้ว ก็ยากที่จะแก้ไขให้กลับไปเป็นเหมือนก่อนได้ อย่างไรก็ตามอาจจัดการกับอาการนี้ หรืออาการอื่นที่เกี่ยวข้องกับภาวะนี้ได้ เพื่อช่วยในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย เช่น

• ฮอร์โมนบำบัด วิธีการฮอร์โมนบำบัด (Hormone therapy-HT หรือเอสโตรเจนบำบัด Estrogen therapy-ET) มีหลากหลายรูปแบบ ทั้งในรูปแบบของยากิน แผ่นแปะผิว สเปรย์พ่นผิวหนัง เจลหรือครีม การรักษาด้วยฮอร์โมนเฉพาะที่จะช่วยรักษาปัญหาที่เกิดขึ้นภายในช่องคลอด และควบคุมอาการ เช่น อาการร้อนวูบวาบ และช่องคลอดแห้ง
• ยาคุมกำเนิด การใข้ยาคุมกำเนิดเป็นรูปแบบหนึ่งของการทำฮอร์โมนบำบัดเพื่อช่วยบรรเทาอาการจากการหมดประจำเดือน
• ยาต้านซึมเศร้า กลุ่ม SSRI ยานี้จะช่วยควบคุมอาการร้อนวูบวาบได้มากถึง 60%

ผู้หญิงที่เป็นหมันเนื่องจากภาวะรังไข่เสื่อมก่อนกำหนด ควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับทางเลือกในการรักษา

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเอง

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเองแบบไหนที่ช่วยรับมือกับภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

การเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเอง ที่อาจช่วยรับมือกับภาวะหมดประจำเดือนก่อนวัยอันควร

• การใช้สารหล่อลื่นสามารถช่วยป้องกันอาการช่องคลอดแห้งได้

หากมีข้อสงสัยใดๆ โปรดปรึกษาคุณหมอสำหรับข้อมูลเพิ่มเติม