ระบบประสาทคือ อะไร มีความสำคัญอย่างไร

ระบบประสาทคือ ระบบที่คอยควบคุมความคิด การรับรู้ การหายใจ การย่อยอาหาร และการเปลี่ยนแปลงของร่างกายเมื่อเข้าสู่วัยรุ่น ระบบประสาทประกอบด้วยสมอง ไขสันหลัง เส้นประสาท รวมถึงเซลล์ประสาท ซึ่งเป็นตัวกลางในการรับ-ส่งสัญญาณระหว่างส่วนต่าง ๆ ในระบบประสาท

ระบบประสาทคือ อะไร

ระบบประสาท เป็นหนึ่งในระบบอวัยวะที่สำคัญของร่างกาย มีความซับซ้อนสูง โดยแบ่งเป็น 2 ส่วนหลัก ๆ คือ ระบบประสาทส่วนกลาง (Central Nervous System) ซึ่งประกอบด้วยสมองและไขมันหลัง และระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral Nervous System) ซึ่งหมายถึงเส้นประสาทต่าง ๆ ทั่วร่างกาย

ระบบประสาทมีหน้าที่ควบคุมการทำงานของร่างกายในส่วนต่าง ๆ ดังนี้

• การคิด การเรียนรู้ ความทรงจำ
• การรับสัมผัส ความรู้สึกต่าง ๆ การรับรู้ถึงอุณหภูมิ
• การเคลื่อนไหว การทรงตัว
• การนอนหลับ การฟื้นฟูบาดแผล
• การเต้นของหัวใจ การหายใจเข้า-ออก
• การรับมือกับสถานการณ์ตึงเครียด
• การย่อยอาหาร และความรู้สึกหิวหรืออิ่มท้อง
• กระบวนการต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น การเข้าสู่วัยรุ่น การแก่ตัวลง

ระบบประสาท ทำงานอย่างไร

การทำงานของระบบประสาท เป็นการรับ-ส่งสัญญาณหรือคำสั่ง ระหว่างสมอง ไขสันหลัง และเส้นประสาท ผ่านตัวกลางที่เรียกว่า เซลล์ประสาทหรือนิวรอน (Neuron) ซึ่งมีจำนวนประมาณ 86,000,000,000 เซลล์ กระจายอยู่ทั่วร่างกาย

ทั้งนี้ เซลล์ประสาทมีอยู่หลายชนิด ทำหน้าที่แตกต่างกัน เช่น เซลล์ประสาทสั่งการ (Motor Neuron) มีหน้าที่ส่งสัญญาณจากสมองไปยังกล้ามเนื้อเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนไหว ส่วนเซลล์ประสาทรับความรู้สึก (Sensory Neuron) มีหน้าที่ตรวจจับแสง เสียง กลิ่น รสชาติ สัมผัส ความร้อน และความเย็น แล้วส่งสัญญาณกลับไปยังสมอง

นอกจากนี้ ในระบบประสาทยังมีเซลล์ที่ไม่ใช่เซลล์ประสาท ซึ่งเรียว่าเกลีย (Glia) อยู่ด้วย โดยเซลล์เกลียจะคอยช่วยให้ระบบประสาททำงานเป็นปกติ ด้วยการปกป้องเซลล์ประสาทจากความเสียหาย กำจัดเซลล์ประสาทที่ตายแล้ว ซ่อมแซมเซลล์ประสาท ช่วยยึดเซลล์ประสาทให้อยู่กับที่ และสร้างไมอีลิน (Myelin) หรือเยื่อหุ้มเส้นประสาท

โรคต่าง ๆ เกี่ยวกับสุขภาพระบบประสาท

โรคต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กับสุขภาพของ ระบบประสาท มีดังนี้

• โรคหลอดเลือดสมอง เป็นภาวะที่หลอดเลือดในสมองตีบหรือแตก ส่งผลให้มีเลือดไปหล่อเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ จนเป็นสาเหตุให้สมองบางส่วนตายลง และทำให้การส่งสัญญาณจากสมองไปยังเส้นประสาทมีปัญหา
• โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ เป็นโรคที่เกิดจากการอักเสบเรื้อรังของเยื่อหุ้มข้อต่อ เมื่อเป็นโรคนี้ ผู้ป่วยจะเสี่ยงต่ออาการปลายประสาทอักเสบ ซึ่งเป็นผลมาจากการที่เส้นประสาทถูกบีบหรืออัดเนื่องจากโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
• โรคเบาหวาน หากเป็นโรคเบาหวาน แล้วปล่อยให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นเรื่อย ๆ โดยปราศจากการควบคุม หลอดเลือดฝอยที่คอยหล่อเลี้ยงเส้นประสาทจะเกิดความเสียหาย จนนำไปสู่ปลายประสาทอักเสบได้
• โรคลมชัก เป็นการส่งคลื่นไฟฟ้าอย่างผิดปกติจากเซลล์สมองไปยังสมองส่วนต่าง ๆ ส่งผลให้เกิดอาการชัก เช่น ร่างกายเกร็ง-กระตุก หมดสติ หายใจไม่ออก โดยในบางกรณีอาการชักอาจเกิดขึ้นติดกัน 2 ครั้ง
• โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ พบได้ในทุกช่วงวัย มีสาเหตุมากจากการติดเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย หรือเชื้อรา บริเวณเยื่อหุ้มรอบสมองและไขสันหลัง โดยทั่วไป ผู้ป่วยมักมีอาการปวดศีรษะ คอแข็ง และเป็นไข้ บางรายอาจมีอาการรุนแรงจนถึงขั้นพิการหรือเสียชีวิตได้

ทั้งนี้ อาการป่วยต่าง ๆ ที่เป็นสัญญาณว่าสุขภาพของระบบประสาทผิดปกติ และควรรีบไปพบคุณหมอ มีดังนี้

• ปวดหัว
• สายตาพร่ามัว
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
• มือหรือเท้าชา
• กล้ามเนื้อกระตุก
• ความทรงจำแย่ลง
• พูดไม่ชัด ลิ้นแข็ง