เกลือแร่ กับประโยชน์สำคัญต่อร่างกายที่ไม่ควรมองข้าม

ประเภทของเกลือแร่

เกลือแร่ แบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก คือ

เกลือแร่หลัก (Macrominerals)

เกลือแร่หลัก คือกลุ่มของเกลือแร่ที่ร่างกายต้องการในปริมาณมากกว่า 100 มิลลิกรัมต่อวัน โดยมีหน้าที่ช่วยควบคุมการทำงานของระบบต่าง ๆ ที่สำคัญในร่างกาย เช่น ระบบไหลเวียนโลหิต การเสริมสร้างความแข็งแรงของกระดูกและฟัน การทำงานของระบบประสาท และการทำงานของกล้ามเนื้อ

ตัวอย่างของเกลือแร่หลัก ได้แก่

• แคลเซียม (Calcium)
• ฟอสฟอรัส (Phosphorus)
• โซเดียม (Sodium)
• โพแทสเซียม (Potassium)
• คลอไรด์ (Chloride)
• แมกนีเซียม (Magnesium)
• กำมะถัน (Sulfur)

เกลือแร่รอง (Trace Minerals)

เกลือแร่รอง แร่ธาตุที่ร่างกายต้องการในปริมาณน้อยกว่า 100 มิลลิกรัมต่อวัน แต่มีบทบาทสำคัญต่อกระบวนการทางชีวภาพและการทำงานของระบบต่าง ๆ ในร่างกาย แม้ว่าร่างกายอาจต้องการแร่ธาตุเหล่านี้ในปริมาณน้อย แต่หากขาดไปก็อาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของร่างกายได้อย่างมีนัยสำคัญ

ตัวอย่างของเกลือแร่รอง ได้แก่

• สังกะสี (Zinc)
• เหล็ก (Iron)
• ไอโอดีน (Iodine)
• ซีลีเนียม (Selenium)
• แมงกานีส (Manganese)
• ทองแดง (Copper)
• ฟลูออไรด์ (Fluoride)
• โครเมียม (Chromium)
• โมลิบดีนัม (Molybdenum)

แหล่งของเกลือแร่ตามธรรมชาติ

แหล่งสำคัญของเกลือแร่ชนิดต่าง ๆ สามารถพบได้จากอาหารเหล่านี้

• แคลเซียม พบได้มากในผลิตภัณฑ์ที่ทำจากนม เช่น นมสด ชีส เนย โยเกิร์ต ผักใบเขียว เช่น คะน้า ผักบุ้ง ตำลึง ผักโขม รวมถึงปลาที่กินได้ทั้งกระดูก เช่น ปลาซาร์ดีนซาตีน ปลากระป๋อง ถั่ว งา ข้าวโอ๊ต
• ฟอสฟอรัส พบได้ในผลิตภัณฑ์ที่ทำจากนม ไข่แดง เนื้อสัตว์ ปลา ถั่ว เมล็ดธัญพืช 
• โซเดียม พบได้มากในเกลือแกง และอาหารแปรรูปต่าง ๆ
• โพแทสเซียม พบได้จากผลิตภัณฑ์จากนม กล้วย ลำไย ผลไม้แห้ง มันฝรั่ง ผักใบเขียว
• คลอไรด์ พบได้จากเกลือแกง มะกอก และอาหารแปรรูป
• แมกนีเซียม พบได้มากในผักใบเขียว ถั่วต่าง ๆ และ ธัญพืชเต็มเมล็ด
• กำมะถัน พบได้ในโปรตีนจากสัตว์ ถั่ว กระเทียม หัวหอม
• สังกะสี พบได้มากในหอยนางรม เนื้อสัตว์ ถั่ว เมล็ดธัญพืช
• เหล็ก พบได้มากในเนื้อแดง เครื่องใน เช่น ตับ ผักใบเขียว 
• ไอโอดีน พบได้ในเกลือแกงผสมไอโอดีน อาหารทะเล นม
• ซีลีเนียม พบได้ในปลา ธัญพืช และถั่วบราซิล (Brazil nut)
• แมงกานีส พบได้ในถั่ว ธัญพืชเต็มเมล็ด ชา
• ทองแดง พบได้ในอาหารจำพวกเครื่องใน ถั่ว ดาร์กช็อกโกแลต หอยตลับ
• ฟลูออไรด์ พบได้ในน้ำดื่มที่มีการเติมฟลูออไรด์
• โครเมียม พบได้ในถั่ว ธัญพืช นม
• โมลิบดีนัม พบได้มากในธัญพืชเต็มเมล็ด เนื้อสัตว์ ผัก

เกลือแร่ทดแทน แบบไหน กินยังไง

เกลือแร่ทดแทน คือเกลือแร่ที่รับประทานเพื่อช่วยชดเชยน้ำและแร่ธาตุที่ร่างกายสูญเสียไป โดยแบ่งออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่ เกลือแร่สำหรับท้องเสีย และเกลือแร่สำหรับออกกำลังกาย

เกลือแร่สำหรับผู้ที่มีอาการท้องเสีย (Oral Rehydration Salts; ORS) 

เกลือแร่สำหรับผู้ที่มีอาการท้องเสีย จัดเป็นผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ ใช้สำหรับเพื่อชดเชยน้ำและแร่ธาตุที่สูญเสียไปเนื่องจากอาการท้องเสีย เกลือแร่ชนิดนี้มักจะมาในรูปแบบผงน้ำตาลเกลือแร่ มีส่วนผสมคือ โซเดียม เป็นหลัก

วิธีการรับประทาน: ผสมผงเกลือแร่ 1 ซอง ลงในน้ำสะอาดจากขวดที่เพิ่งเปิดใหม่ หรือน้ำต้มสุกทิ้งไว้ให้เย็น ปริมาตร 150-250 มล. หรือตามที่ระบุบนฉลากข้างซอง คนให้เข้ากัน ค่อย ๆ จิบ ไม่ควรดื่มให้หมดในทีเดียวเนื่องจากอาจจะทำให้อาการท้องเสียรุนแรงขึ้น และไม่เก็บไว้นานเกิน 24 ชั่วโมง

ข้อควรระวัง: ผู้ที่ภาวะบางอย่าง เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวหรือมีความผิดปกติเกี่ยวกับหัวใจ ผู้ที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับไต และผู้ที่กำลังใช้ยาควบคุมความดันโลหิต ควรระมัดระวังการรับประทานเกลือแร่ทดแทน และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน

เกลือแร่สำหรับผู้ที่ออกกำลังกาย (Oral Rehydration Therapy; ORT)

เกลือแร่สำหรับผู้ที่สูญเสียเหงื่อจากการออกกำลังกาย มักจะอยู่ในรูปแบบของเครื่องดื่มพร้อมดื่มบรรจุขวด และไม่จัดเป็นผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ เกลือแร่ทดแทนชนิดนี้จะมีปริมาณของน้ำตาลที่มากกว่าเกลือแร่ทดแทน ORS เนื่องจากต้องการให้ร่างกายสามารถดึงน้ำและสารอาหารเข้าสู่ร่างกาย และช่วยปรับสมดุลของน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปอย่างรวดเร็ว

วิธีการรับประทาน: ผลิตภัณฑ์เกลือแร่ ORT มักจะมาในรูปแบบของเครื่องดื่มพร้อมดื่มบรรจุขวด สามารถดื่มได้เลยตามคำแนะนำที่ฉลากข้างขวด

ข้อควรระวัง: เครื่องดื่มเกลือแร่ ORT ไม่สามารถดื่มเพื่อทดแทนการสูญเสียแร่ธาตุจากอาการท้องเสียและอาเจียนได้ เนื่องจากมีปริมาณของน้ำตาลที่มาก อาจส่งผลให้เกิดการดึงน้ำเข้าสู่ระบบทางเดินอาหารมากขึ้น และส่งผลให้อาการท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรงขึ้นได้

จะเป็นอย่างไรหากร่างกายขาดเกลือแร่?

หากร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ในปริมาณมาก อาจส่งผลกระทบต่อร่างกาย ดังนี้

ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) 

เป็นภาวะที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายสูญเสียน้ำและเหงื่อในปริมาณมาก เช่น จากอาการท้องเสีย การอาเจียน ความร้อน การออกกำลังกาย 

อาการที่พบทั่วไป เช่น

• กระหายน้ำ 
• ปากแห้ง 
• อ่อนเพลีย 
• ตาแห้ง 
• ผิวแห้ง 
• วิงเวียนศีรษะ 
• ปวดหัว 
• หน้ามืด 

อาการรุนแรง เช่น 

• หายใจหอบ 
• ความดันต่ำ 
• หัวใจเต้นถี่ 
• ไม่มีเหงื่อออก 
• ปัสสาวะน้อยลง

หากพบว่ามีอาการของภาวะขาดน้ำ ควรให้จิบน้ำช้า ๆ หรือจิบเกลือแร่ ORS หากมีอาการรุนแรงควรรีบน้ำตัวส่งโรงพยาบาล

ภาวะเกลือแร่ไม่สมดุล (Electrolyte Imbalance)

เกิดขึ้นเมื่อร่างกายขาดเกลือแร่หรือแร่ธาตุบางอย่าง หรือมีแร่ธาตุบางชนิดมากเกินไป โดยอาจเป็นผลมาจากการบริโภคอาหารที่มีแร่ธาตุเหล่านั้นไม่เพียงพอหรือมากเกินไป หรืออาจเกิดจากความผิดปกติของไต ส่งผลให้ร่างกายขับแร่ธาตุเหล่านั้นออกไปมากเกินควร 

โดยทั่วไปมักจะไม่แสดงอาการ หากมีความผิดปกติเพียงเล็กน้อย อย่างไรก็ตาม อาจเกิดอาการเหล่านี้ได้

• ปากแห้ง กระหายน้ำมาก
• อยู่ไม่สุข ลุกลี้ลุกลน
• สับสน
• อ่อนเพลีย
• วิงเวียนศีรษะ
• กล้ามเนื้อกระตุก หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
• เหน็บชา
• ใจสั่น หัวใจเต้นผิดปกติ
• หายใจลำบาก
• คลื่นไส้ อาเจียน
• ความดันโลหิตสูงหรือต่ำ
• มีอาการคัน

สำหรับการรักษาภาวะเกลือแร่ไม่สมดุลนั้นขึ้นอยู่กับแร่ธาตุที่ไม่สมดุล ควรเข้าพบคุณหมอเพื่อทำการตรวจและรักษาอย่างเหมาะสม