หนังศีรษะอักเสบ อาการและโรคที่เกี่ยวข้อง

    หนังศีรษะอักเสบ อาการและโรคที่เกี่ยวข้อง

    หนังศีรษะอักเสบ คือ อาการแสบหรือแดงของหนังศีรษะ อาจทำให้ผมร่วงในบางราย โดยเกิดจากความผิดปกติของหนังศีรษะ เช่น โรคต่อมไขมันอักเสบ โรครูขุมขนอักเสบ ซึ่งเป็นอาการที่หลีกเลี่ยงและป้องกันได้โดยการรักษาความสะอาด ดูแลเส้นผมและหนังศีรษะอย่างสม่ำเสมอและหลีกเลี่ยงอุปกรณ์ทำผมที่ใช้ความร้อนมากจนเกินไป

    อาการหนังศีรษะอักเสบ

    อาการของหนังศีรษะอักเสบที่พบได้ คือ

    • หนังศีรษะเจ็บหรือแสบ โดยเฉพาะเมื่อเหงื่อออกหรือโดนแสงแดด
    • หนังศีรษะลอกเป็นแผ่น เป็นขุย หรือเกิดรังแค
    • หนังศีรษะหรือรูขุมขนบนหนังศีรษะบวมแดง
    • รู้สึกคันบริเวณหนังศีรษะ
    • อาจมีผมร่วง

    สาเหตุของหนังศีรษะอักเสบ

    หนังศีรษะอักเสบ อาจเกิดจากความผิดปกติบริเวณหนังศีรษะ ซึ่งมักเป็นโรคเกี่ยวกับผิวหนังต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

    โรคผื่นแพ้ต่อมไขมัน

    โรคผื่นแพ้ต่อมไขมัน หรือ “เซบเดิร์ม” (Seborrheic Dermatitis) เป็นการอักเสบของต่อมไขมันใต้ผิวหนัง เกิดได้จากหลายสาเหตุ อาทิ เชื้อรามาลาสเซเซีย (Malassezia) การทำงานที่ผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน การแปรปรวนของฮอร์โมน

    อาการที่พบคือ มีผื่นแดงบนหนังศีรษะ ร่วมกับอาการคัน เป็นรังแค ผิวหนังลอกเป็นแผ่น ทั้งนี้ โรคผื่นแพ้ต่อมไขมันยังเกิดขึ้นที่บริเวณอื่นของร่างกายได้ด้วย เช่น ใบหน้า แผ่นหลัง ขาหนีบ ใต้เต้านม หลังใบหู หน้าอก

    เนื่องจากอาการของโรคผื่นแพ้ต่อมไขมัน มีความคล้ายคลึงกับอาการของโรคผิวหนังหลาย ๆ โรค ทั้งสะเก็ดเงิน ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง เกลื้อน โรซาเซีย (Rosacea) จึงควรเข้ารับการตรวจสภาพของผิวหนัง หรืออาจต้องตัดชิ้นเนื้อผิวหนังบางส่วนออกไปตรวจในห้องปฏิบัติการ เพื่อวินิจฉัยว่าผู้ป่วยเป็นโรคผื่นแพ้ต่อมไขมันหรือไม่

    วิธีการรักษา

    โรคผื่นแพ้ต่อมไขมันอาจหายเองได้หากเกิดกับเด็กทารก แต่โดยปกติสำหรับคนทั่วไป คุณหมอจะเลือกรักษาด้วยวิธีการดังนี้

    • ควบคุมการอักเสบ ด้วยแชมพู ครีม หรือขี้ผึ้ง ที่มีส่วนผสมของยาต่าง ๆ เช่น ไฮโดรคอร์ติโซน (Hydrocortisone) ฟลูโอซิโนโลน (Fluocinolone) โคลเบทาซอล (Clobetasol) ซึ่งมีคุณสมบัติในการรักษาการอักเสบทางผิวหนังต่าง ๆ
    • กำจัดเชื้อรา ด้วยผลิตภัณฑ์ต้านเชื้อรา ในรูปแบบของแชมพู ครีม ขี้ผึ้ง รวมถึงยาสำหรับรับประทาน โดยยาเม็ดจะเป็นตัวเลือกสุดท้ายที่คุณหมอเลือกใช้ เนื่องจากผลข้างเคียงของตัวยาอาจทำให้ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียนได้

    โรครูขุมขนอักเสบ

    โรครูขุมขนอักเสบ คือการอักเสบของรูขุมขนบนหนังศีรษะ เนื่องจากสาเหตุหลายประการ อาทิ

    • แบคทีเรียต่าง ๆ เช่น สแตปฟิโลคอคคัส ออเรียส (Staphylococcus Aureus) ซึ่งอาศัยอยู่บนผิวหนัง และเกิดการติดเชื้อหากร่างกายมีบาดแผล
    • ขนคุด หรือเส้นผมหรือขนที่อุดตันในรูขุมขนเนื่องจากการอุดตันของรูขุมขน
    • ยาบางอย่างที่ใช้สำหรับลดการอักเสบของร่างกาย เช่น คอร์ติโคสเตียรอยด์ (Corticosteroids)
    • เชื้อรา ซึ่งเกิดจาการไปสัมผัสสิ่งของที่มีเชื้อรา หรือติดจากการสัมผัสผู้ป่วยที่เป็นโรคอยู่ก่อนแล้ว

    อาการที่พบบ่อยในผู้ป่วยรูขุมขนอักเสบ ประกอบด้วย หนังศีรษะอักเสบ มีแผลพุพอง เกิดตุ่มแดงคล้ายสิว มีฝีฝักบัว มีอาการคัน ระคายเคือง หรือรู้สึกเจ็บปวดบริเวณหนังศีรษะ

    วิธีการรักษา

    โรครูขุมขนอักเสบในระดับที่ไม่รุนแรงอาจหายได้เอง อย่างไรก็ตาม เมื่อไปพบคุณหมอ มักได้รับการรักษาด้วยวิธีดังนี้

    • ควบคุมการอักเสบ ด้วยครีมหรือโลชั่นหากอาการของโรคไม่รุนแรง ทั้งนี้ ในกรณีอาการป่วยรุนแรง คุณหมอจะให้ผู้ป่วยรับประทานยาเม็ดร่วมด้วยเพื่อลดปริมาณของเชื้อโรค
    • กำจัดเชื้อรา ด้วยผลิตภัณฑ์ต้านเชื้อรา ในรูปแบบของครีม แชมพู หรือยาเม็ดสำหรับรับประทาน
    • ผ่าตัด ในกรณีผู้ป่วยมีตุ่มหนองหรือฝีฝักบัว คุณหมอจะผ่าตัดเล็กเพื่อกำจัดตุ่มหนองหรือฝี แล้วดูดหนองออก จากนั้นปิดแผลด้วยผ้าก๊อซ

    กลากที่หนังศีรษะ

    โรคกลากที่หนังศีรษะ เกิดจากการติดเชื้อรากลุ่มเดอร์มาโตไฟต์ (Dermatophyte) บนหนังศีรษะ ผู้ป่วยจะมีผื่นวงแหวนบนหนังศีรษะ ตรงกลางเรียบและมีขอบนูน หนังศีรษะอักเสบ มีอาการคัน พบรังแค และผมร่วงเป็นหย่อม ๆ โดยกลากที่หนังศีรษะสามารถติดต่อกันได้ด้วยการใช้ของส่วนตัวร่วมกัน อาทิ หวี ผ้าปูที่นอน ผ้าเช็ดตัว หมวก เป็นโรคที่มักพบในเด็กอายุ 3-7 ปี รวมถึงในผู้ใหญ่ที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง

    วิธีการรักษา

    โรคกลากที่หนังศีรษะ สามารถรักษาได้ด้วยวิธีต่อไปนี้

    • รับประทานยาเม็ดต้านเชื้อรา เช่น กริซีโอฟุลวิน (Griseofulvin) เทอร์บินาฟีน (Terbinafine) ไอทราโคนาโซล (Itraconazole) ซึ่งมีฤทธิ์ในการหยุดยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อรา มักใช้กับผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองกับยาทาภายนอก มีผลข้างเคียงคือ อาจทำให้ปวดหัว คลื่นไส้ หน้ามืด วิงเวียน หรือพบผื่นขึ้นตามลำตัว
    • ใช้ยาสระผมซึ่งมีตัวยาเฉพาะ อันมีส่วนผสมของยาคีโตโคนาโซล (Ketoconazole) ซึ่งมีฤทธิ์รักษาเชื้อราในร่างกายและบนผิวหนัง และซีลีเนียมซัลไฟด์ (Selenium Sulfide) ซึ่งช่วยลดอาการคันหนังศีรษะและลดการเกิดรังแค

    โรคสะเก็ดเงินที่หนังศีรษะ

    สะเก็ดเงินที่หนังศีรษะมักพบในผู้ป่วยที่เป็นโรคสะเก็ดเงินเกินกว่าครึ่ง โดยสาเหตุของโรคยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่คาดว่าเกิดจากการทำงานที่ผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งทำให้เซลล์ผิวหนังเพิ่มจำนวนขึ้นมากอย่างรวดเร็ว จนนำไปสู่การตกสะเก็ดสีเงิน ขาว หรือเหลือง ทั้งนี้ โรคสะเก็ดเงินที่หนังศีรษะ ยังมีอาการอื่นร่วมด้วย คือ หนังศีรษะอักเสบ มีผื่นแดงบริเวณหนังศีรษะ หน้าผาก ท้ายทอย และหลังใบหู โรคสะเก็ดเงินสามารถเป็นพร้อมโรคผื่นแพ้ต่อมไขมันได้ เรียกว่า โรคสะเก็ดเงินที่คาบเกี่ยวโรคเซ็บเดิร์ม (Sebopsoriasis)

    วิธีการรักษา

    โรคสะเก็ดเงินที่หนังศีรษะแม้ไม่ใช่โรคติดต่อแต่เป็นโรคทางพันธุกรรมซึ่ง สามารถรักษาได้หลายวิธี ดังนี้

    • รับประทานยา คุณหมอจะจ่ายยารักษา เช่น ยาเมโธเทรกเซท (Methotrexate) ซึ่งใช้รักษาโรคสะเก็ดเงินโดยเฉพาะ ยาไซโคลสปอริน (Cyclosporine) มักเป็นยาทางเลือกหากใช้ยาตัวอื่นไม่ได้ผล
    • ใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลหนังศีรษะ เช่น โลชั่น น้ำมัน ยาสระผม ซึ่งมีน้ำมันดิน กรดซาลิไซลิก (Salicylic Acid) หรือสารแอนทราลิน (Anthralin) เป็นส่วนผสม อันมีคุณสมบัติทำให้ผิวหนังหลุดลอก ผลัดเซลล์ผิวเก่า และสลายเซลล์ผิวหนังที่ตายแล้ว
    • บำบัดด้วยการส่องไฟ (Phototherapy) หรือการลดการแพร่กระจายของเซลล์ผิวที่ผิดปกติ ด้วยการฉายแสงอัลตราไวโอเล็ต

    การปรับไลฟ์สไตล์และการดูแลตัวเอง

    คำแนะนำต่อไปนี้ อาจช่วยลดความเสี่ยงหนังศีรษะอักเสบได้

    • สระผมอย่างเบามือ เพื่อป้องกันหนังศีรษะเป็นแผล หรือสร้างความระคายเคืองให้หนังศีรษะ ลดการเกิดรังแค หรือหนังศีรษะหลุดลอก
    • ไม่ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น เช่น หวี หมอน หมวก รวมถึงหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้ผู้ที่เป็นกลากที่หนังศีรษะ
    • หลีกเลี่ยงการใช้อุปกรณ์ทำผมที่ใช้ความร้อน เนื่องจากความร้อนที่มากเกินไปอาจทำให้หนังศีรษะและรากผมเสียหาย เกิดเป็นแผลทำให้ง่ายต่อการติดเชื้อโรค
    • ไปพบคุณหมอเมื่อมีอาการผิดปกติบริเวณหนังศีรษะ ในกรณีพบอาการที่อาจเกี่ยวข้องกับโรคของหนังศีรษะ ควรไปพบคุณหมอ เพื่อรับการรักษาหรือขอรับคำแนะนำสำหรับวิธีการดูแลตัวเองที่ถูกต้อง

    Hello Health Group ไม่ได้ให้คำแนะนำด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

    แหล่งที่มา

    Seborrheic dermatitis. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/seborrheic-dermatitis/diagnosis-treatment/drc-20352714. Accessed February 28, 2022

    Folliculitis. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/folliculitis/diagnosis-treatment/drc-20361662. Accessed February 28, 2022

    “เซ็บเดิร์ม“ หรือโรคผื่นแพ้ต่อมไขมัน โรคผิวหนังที่ต้องทำความรู้จัก. https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B9%87%E0%B8%9A%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%A1-%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%9C%E0%B8%B7%E0%B9%88/. Accessed February 28, 2022

    Selenium Sulfide. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682258.html. Accessed February 28, 2022

    Scalp Psoriasis. https://www.psoriasis.org/scalp/. Accessed February 28, 2022

    Folliculitis. https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/what-is-folliculitis. Accessed February 28, 2022

    รูปของผู้เขียนbadge
    เขียนโดย ธนชาติ จึงแย้มปิ่น แก้ไขล่าสุด 26/10/2022
    ตรวจสอบข้อมูลทางการแพทย์โดย แพทย์หญิงภัทรีวัลย์ โรจนพันธุ์