home

What are your concerns?

close
Inaccurate
Hard to understand
Other

หรือ คัดลอกลิงก์

ใหม่

ยาคุม มีกี่ประเภท และแตกต่างกันอย่างไร

ยาคุม มีกี่ประเภท และแตกต่างกันอย่างไร

ยาคุม เป็นยาเม็ดรับประทานช่วยป้องกันการตั้งครรภ์ มีด้วยกัน 3 ประเภท คือ ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยว และยาคุมกำเนิดชนิดเม็ดแบบฉุกเฉิน หากรับประทานยาอย่างถูกต้องอาจช่วยป้องกันการตั้งครรภ์ได้ 99.9% แต่ไม่สามารถป้องกันโรคติดดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ ซึ่งยาคุมแต่ละชนิดอาจมีปริมาณฮอร์โมนไม่เท่ากันและอาจไม่เหมาะกับทุกคน ทั้งนี้ อาจขึ้นอยู่กับเป้าหมายการคุมกำเนิดและสุขภาพของแต่ละคนด้วย

เครื่องมือคำนวณการตกไข่

เครื่องมือคำนวณการตกไข่

ติดตามรอบการมีประจำเดือนของคุณ เพื่อดูวันที่เหมาะสมที่จะช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์หรือคุมกำเนิด

เครื่องมือคำนวณการตกไข่

ติดตามรอบการมีประจำเดือนของคุณ เพื่อดูวันที่เหมาะสมที่จะช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์หรือคุมกำเนิด

เครื่องมือคำนวณการตกไข่

ระยะเวลารอบเดือน

(วัน)

28

ช่วงมีประจำเดือน

(วัน)

7

ยาคุม คืออะไร

ยาคุม คือ วิธีการคุมกำเนิดด้วยการรับประทานยา เมื่อรับประทานยาอย่างถูกต้องจะสามารถป้องกันการตั้งครรภ์ได้ 99.9% แต่ไม่สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ ซึ่งยาคุมจะมีฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสตินที่ช่วยยับยั้งการตกไข่ เพิ่มมูกบริเวณปากมดลูก ทำให้อสุจิเดินทางมายังไข่ได้ยากขึ้น และเปลี่ยนเยื่อบุโพรงมดลูกให้บางลงทำให้ไข่ไม่สามารถฝังตัวได้

ยาคุมแต่ละชนิดอาจมีปริมาณของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสตินที่แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับเป้าหมายการคุมกำเนิด และอาจขึ้นอยู่กับแต่ละยี่ห้อด้วย

ประเภทของยาคุม

ยาคุมมีด้วยกัน 3 ประเภท คือ ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยว และยาคุมกำเนิดชนิดเม็ดแบบฉุกเฉิน ดังนี้

ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม (Combined Oral Contraceptive – COC)

ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม เป็นยาคุมชนิดเม็ดแบบรับประทาน ประกอบด้วยฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนสังเคราะห์ ซึ่งร่างกายสามารถผลิตเองได้ปริมาณเล็กน้อยในรังไข่ หากรับประทานยาคุมอย่างถูกต้องจะสามารถป้องกันการตั้งครรภ์ได้ 99% โดยการทำให้มูกบริเวณปากมดลูกหนาขึ้น สเปิร์มจึงเข้าไปปฏิสนธิกับไข่ได้ยากขึ้นด้วย ป้องกันการตกไข่ และทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง ไข่จึงไม่สามารถฝังตัวเพื่อเติบโตต่อได้ อาจมีผลข้างเคียงบางประการ เช่น

  • อารมณ์แปรปรวน
  • คลื่นไส้
  • เจ็บเต้านม ปวดหัว

อาการเหล่านี้สามารถหายไปได้เองในไม่กี่เดือนเมื่อรับประทานยาคุมอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ อาจมีความเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ลิ่มเลือด มะเร็งปากมดลูก แต่เป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นได้น้อย

ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมประกอบด้วย 3 ประเภทหลัก ดังนี้

  • ชนิดฮอร์โมนระดับเดียว (Monophasic pills) เป็นประเภทที่พบบ่อยที่สุด จะมีทั้งหมด 21 เม็ด และแต่ละเม็ดจะมีปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนที่เท่ากัน ให้รับประทานวันละ 1 เม็ด เป็นเวลา 21 วัน และไม่รับประทานยาอีก 7 วัน
  • ชนิดฮอร์โมนระดับเดียวแบบรับประทานทุกวัน (Every day (ED) pills) จะมียาทั้งหมด 28 เม็ด เป็นฮอร์โมน 21 เม็ด และเป็นสารที่ไม่ใช่ฮอร์โมน เช่น ธาตุเหล็ก หรือแป้ง อีก 7 เม็ด รับประทานวันละ 1 เม็ดทุกวันไม่ต้องหยุดพัก
  • ชนิดฮอร์โมนสองระดับ (Phasic pills) เป็นยาคุมที่มีฮอร์โมนแตกต่างกัน 2 ระดับในหนึ่งแผง รับประทานวันละ 1 เม็ดเป็นเวลา 21 วัน และไม่รับประทานอีก 7 วัน ต้องรับประทานตามลำดับอย่างถูกต้องเพราะฮอร์โมนในแต่ละเม็ดไม่เท่ากัน

วิธีรับประทานยาคุม

  • การรับประทานยาคุมกำเนิด 21 หรือ 28 เม็ด ชนิดฮอร์โมนรวมเป็นครั้งแรก ให้เริ่มรับประทานยาเม็ดแรกในวันที่ประจำเดือนมาวันแรกหรือไม่เกิน 5 วัน นับตั้งแต่วันแรก
  • เริ่มรับประทานยาจากเม็ดที่ 1 ตามที่ในแผงยาระบุไว้ และให้รับประทานยาคุมตรงเวลาทุกวัน ตามลำดับอย่างต่อเนื่อง
  • สำหรับยาคุมกำเนิด 21 เม็ด เมื่อรับประทานครบแล้วให้หยุดรับประทานยาไป 7 วัน และเริ่มรับประทานแผงใหม่ในวันที่ 8 เมื่อนับครบ 7 วันแล้ว
  • สำหรับยาคุม 28 เม็ด สามารถรับประทานยาคุมต่อเนื่องและเริ่มแผงใหม่ได้เลย ไม่ต้องเว้น 7 วัน

หากผ่านการคลอดบุตร แท้งบุตร หรือมีประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ควรปรึกษาคุณหมอเพื่อรับคำแนะนำในการรับประทานยาคุมกำเนิด

ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมเหมาะกับใคร

ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม ผู้หญิงสามารถรับประทานได้ทุกคน แต่บางยี่ห้ออาจไม่เหมาะกับทุกคน จึงควรปรึกษาคุณหมอก่อนรับประทานยาเสมอ นอกจากนี้ ผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงหรือภาวะสุขภาพอาจไม่เหมาะกับการรับประทานยาคุม ดังนี้

  • กำลังตั้งครรภ์
  • น้ำหนักเกินมาตรฐานมาก
  • รับประทานยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะ เช่น ไรแฟมพิซิน (Rifampicin) ไรฟาบูติน (Rifabutin) ยารักษาโรคลมชัก ยาต้านไวรัสรักษาเอชไอวี
  • สูบบุหรี่ หรือหยุดสูบบุหรี่น้อยกว่า 1 ปี และมีอายุ 35 ปีขึ้นไป
  • ปวดไมเกรนรุนแรง
  • มีลิ่มเลือดในเส้นเลือด
  • โรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคที่ทำให้หลอดเลือดแดงตีบตัน
  • ทุกคนในครอบครัวที่ใกล้ชิดของคุณมีลิ่มเลือดขณะที่อายุต่ำกว่า 45 ปี
  • ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจ
  • โรคเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อน
  • โรคถุงน้ำดีหรือตับ
  • โรคมะเร็งเต้านม

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยว (Progestogen-only pills – POP)

เป็นยาเม็ดคุมกำเนิดที่มีเพียงฮอร์โมนโปรเจสโตเจน (Progestogen) เท่านั้น ช่วยป้องกันการตั้งครรภ์โดยเพิ่มมูกบริเวณปากมดลูกให้หนาขึ้น ทำให้สเปิร์มเข้ามาปฏิสนธิกับไข่ได้ยากขึ้น หากรับประทานยาคุมอย่างถูกต้องจะสามารถคุมกำเนิดได้ 99% อาจทำให้ประจำเดือนมาไม่ปกติ หรือประจำเดือนขาดได้ และอาจมีผลข้างเคียงทำให้ผิวหนังมีจุดด่าง เจ็บปวดเต้านม อาการเหล่านี้สามารถหายไปเองได้ในไม่กี่เดือนเมื่อรับประทานยาคุมอย่างต่อเนื่อง

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยวมีทั้งหมด 28 เม็ด ต้องรับประทานทุกวันและตรงเวลาสม่ำเสมอ แบ่งเป็น 2 ประเภท ดังนี้

  • ยาคุมฮอร์โมนโปรเจสโตเจน ภายใน 3 ชั่วโมง ของเวลาเดิมในแต่ละวัน
  • ยาคุมเดสโซเจสเตรล (Desogestrel) เฉพาะฮอร์โมนโปรเจสโตเจน ภายใน 12 ชั่วโมง ของเวลาเดิมในแต่ละวัน

วิธีกินยาคุม

  • การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยวสำหรับผู้ที่เริ่มรับประทานครั้งแรก ควรเริ่มรับประทานในวันแรกของประจำเดือน หรือไม่เกิน 5 วัน หากเกิน 5 วันควรใช้ถุงยางอนามัยขณะมีเพศสัมพันธ์จนกว่าจะรับประทานยาเป็นเวลา 2 วัน
  • รับประทานยาคุมกำเนิดตรงเวลาเป็นประจำทุกวัน
  • เมื่อเริ่มยาแผงใหม่สามารถรับประทานยาอย่างต่อเนื่องได้เลยไม่ต้องหยุดยา

หากรับประทานยาช้ากว่าเวลาที่กำหนดในแต่ละประเภท ให้ปฏิบัติดังนี้

  • รับประทานยาทันที 1 เม็ด เมื่อนึกขึ้นได้ และรับประทานอย่างต่อเนื่อง
  • รับประทานยาเป็น 2 เม็ดใน 1 วัน หากลืมรับประทานยานานกว่ากำหนดมาก เช่น รับประทานยา 1 เม็ดเมื่อนึกขึ้นได้ และอีก 1 เม็ดในเวลาปกติ
  • ควรป้องกันด้วยถุงยางอนามัยทุกครั้งหากลืมรับประทานยาคุม

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยวเหมาะกับใคร

ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนเดี่ยวสามารถใช้ได้กับทุกคนจนกว่าจะอายุ 55 ปี อาจยกเว้นในกรณีต่อไปนี้ :

  • การตั้งครรภ์
  • ผู้ที่ไม่ต้องการให้ประจำเดือนเปลี่ยนแปลง
  • ใช้ยาบางชนิด
  • เลือดออกระหว่างรอบเดือน หรือหลังมีเพศสัมพันธ์ โดยไม่ทราบสาเหตุ
  • โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดแดง หรือมีโรคหลอดเลือดสมอง
  • โรคตับ เนื้องอกในตับ
  • โรคมะเร็งเต้านม

ยาคุมกำเนิดชนิดเม็ดแบบฉุกเฉิน (Emergency contraception pill)

ยาคุมกำเนิดชนิดเม็ดแบบฉุกเฉิน ประกอบด้วย ลีโวนอร์เจสเตรล (Levonorgestrel) เป็นยาในกลุ่มโพรเจสติน ช่วยชะลอหรือหยุดการตกไข่ สามารถป้องกันการตั้งครรภ์ได้หลังจากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน ถุงยางอนามัยแตก หรือลืมกินยาคุมกำเนิด ควรรับประทานยาคุมฉุกเฉินภายใน 3 วัน หรือ 72 ชั่วโมง หลังจากมีเพศสัมพันธ์ อาจทำให้มีผลข้างเคียง เช่น ปวดหัว ปวดท้อง มีไข้ รอบประจำเดือนเปลี่ยนแปลง อาจมาเร็วขึ้น และอาจทำให้ปวดท้องประจำเดือนมากขึ้น

วิธีกินยาคุม

การรับประทานยาคุมฉุกเฉินควรรีบรับประทานให้เร็วที่สุด และไม่ควรเกิน 3 วัน หรือ 72 ชั่วโมง หลังมีเพศสัมพันธ์ และไม่ควรรับประทานมากกกว่า 2 แผง ภายในรอบเดือนเดียว เพราะยาจะส่งผลต่อระบบสืบพันธ์ทำให้สร้างฮอร์โมนที่ผิดปกติ สามารถรับประทานยาคุมฉุกเฉินได้ 2 วิธี คือ

  • รับประทาน 2 เม็ด หลังมีเพศสัมพันธ์ทันที ไม่เกิน 3 วัน หรือ 72 ชั่วโมง
  • รับประทานเม็ดแรกหลังมีเพศสัมพันธ์ทันที ไม่เกิน 3 วัน หรือ 72 ชั่วโมง และรับประทานเม็ดที่ 2 ห่างไปอีก 12 ชั่วโมง

ยาคุมกำเนิดชนิดเม็ดแบบฉุกเฉินเหมาะกับใคร

ผู้หญิงส่วนใหญ่สามารถใช้ยาคุมฉุกเฉินได้ หากไม่แพ้ส่วนประกอบในยา เป็นโรคหอบหืด หรือกำลังใช้ยาบางชนิด เช่น

  • ยาลดกรดในกระเพาะ เช่น โอเมพราโซล (Omeprazole)
  • ยาที่ใช้ในการรักษาโรคลมชัก เอชไอวี หรือวัณโรค
  • ยาปฏิชีวนะ เช่น ไรแฟมพิซิน Rifampicin และ ไรฟาบูติน (Rifabutin)
  • ยาสมุนไพรสาโทเซนต์จอห์น (Medicine St John’s Wort)

Hello Health Group ไม่ได้ให้คำแนะนำด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

แหล่งที่มา

Birth Control Pills. https://www.webmd.com/sex/birth-control/birth-control-pills. Accessed October 5, 2021

Emergency contraception (morning after pill, IUD). https://www.nhs.uk/conditions/contraception/emergency-contraception/. Accessed October 5, 2021

Minipill (progestin-only birth control pill). https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/minipill/about/pac-20388306. Accessed October 5, 2021

The progestogen-only pill. https://www.nhs.uk/conditions/contraception/the-pill-progestogen-only/#:~:text=The%20traditional%20progestogen-only%20pill,taken%20every%20day%20to%20work.. Accessed October 5, 2021

Combined pill. https://www.nhs.uk/conditions/contraception/combined-contraceptive-pill/. Accessed October 5, 2021

Original Content By SiPH. https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/130-birth-control-pill. Accessed October 5, 2021

รูปของผู้เขียนbadge
เขียนโดย ทัตพร อิสสรโชติ แก้ไขล่าสุด 2 วันก่อน
ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลโดย พลอย วงษ์วิไล