คุณมีข้อกังวลอะไร

close
ไม่ถูกต้อง
เข้าใจยาก
อื่น ๆ

หรือ คัดลอกลิงก์

ask-doctor-icon

ถามหมอฟรี

เป็นคนแรกที่ให้ Hello Khunmor รู้ความคิดของคุณ!

คอร์ติซอล ฮอร์โมนความเครียด ที่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ทำให้เครียด!

    คอร์ติซอล ฮอร์โมนความเครียด ที่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ทำให้เครียด!

    เวลาที่ร่างกายอยู่ในสภาวะกดดันหรือเครียด ร่างกายจะหลั่งสารที่เรียกว่า คอร์ติซอล ออกมารับมือกับความเครียด แต่ความจริงแล้ว คอร์ติซอลไม่ได้เกี่ยวข้องแค่กับความเครียด แต่ส่งผลกับร่างกายในหลายด้าน การเรียนรู้หน้าที่ต่างๆ ของคอร์ติซอล จึงอาจช่วยให้เราควบคุมระดับฮอร์โมนในร่างกายให้สมดุล เพื่อให้สุขภาพแข็งแรงได้ง่ายขึ้น

    คอร์ติซอล ฮอร์โมนความเครียดมาจากไหน

    คอร์ติซอล คือสเตียรอยด์ฮอร์โมน (Steroid hormone) จัดเป็นฮอร์โมนกลุ่มกลูโคคอร์ติคอยด์ (glucocorticoids) ที่ผลิตจากต่อมหมวกไตชั้นนอก และส่งผ่านไปยังอวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกายผ่านกระแสเลือด เป็นฮอร์โมนที่ร่างกายหลั่งออกมา เพื่อตอบสนองต่อสภาวะเครียดหรือกดดันต่างๆ จึงมักเรียกกันว่า “ฮอร์โมนความเครียด”

    หลากหลายหน้าที่ของคอร์ติซอล

    เนื่องจากเซลล์ส่วนใหญ่ในร่างกายมีตัวรับคอร์ติซอล (cortisol receptor) ฮอร์โมนตัวนี้จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ความเครียด แต่ส่งผลกับการทำงานของร่างกายในหลายด้าน ขึ้นอยู่กับประเภทของเซลล์ เช่น

    • ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
    • ช่วยให้กระบวนการเมตาบอลิซึม (Metabolism) หรือการเผาผลาญพลังงานในร่างกายคงที่
    • ทำหน้าที่เป็นสารต้านการอักเสบ
    • ช่วยเรื่องความจำ
    • ควบคุมความสมดุลของโซเดียมและของเหลวในร่างกาย
    • ช่วยควบคุมความดันโลหิต
    • ช่วยให้ทารกในครรภ์มีพัฒนาการเป็นปกติ

    มากไปก็ไม่ดี น้อยไปก็ไม่ได้

    การหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลส่วนใหญ่ถูกควบคุมโดยสมองส่วนไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ต่อมใต้สมอง (Pituitary Gland) และต่อมหมวกไต หรือที่เรียกรวมกันว่า แกนไฮโปทาลามัส-พิทูอิทารี-อะดรีนัล (Hypothalamic–pituitary–adrenal axis / HPA axis) โดยในแต่ละวัน ระดับคอร์ติซอลในร่างกายของเราจะขึ้นลงหลายครั้ง ปกติจะต่ำสุดในช่วงประมาณเที่ยงคืน และจะค่อยๆ ไต่ระดับสูงขึ้น จนถึงระดับสูงที่สุดในช่วงประมาณ 9 โมงเช้า

    อย่างไรก็ตาม การใช้ชีวิตที่ผิดปกติ เช่น การทำงานเป็นกะ การนอนกลางวันมากเกินไป รวมไปถึงโรคภัยไข้เจ็บ อย่างโรคเกี่ยวกับต่อมหมวกไต ก็สามารถส่งผลกระทบให้ร่างกายผลิตและใช้คอร์ติซอลในระดับผิดปกติได้ หากร่างกายมีฮอร์โมนคอร์ติซอลอยู่ในระดับน้อยเกินไปหรือมากเกินไป ก็สามารถก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพได้ทั้งสิ้น

    หากมีคอร์ติซอลมากเกินไป

    การมีคอร์ติซอลในเลือดมากเกินไปเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดกลุ่มอาการคุชชิง (Cushing’s disease) ซึ่งมีลักษณะ หรืออาการดังต่อไปนี้

    • น้ำหนักขึ้นฮวบฮาบ โดยเฉพาะที่ใบหน้า หน้าอก ช่วงท้อง แต่แขนขากลับเรียวลีบ
    • หน้ากลม แก้มแดง
    • ความดันโลหิตสูง
    • กระดูกพรุน
    • ผิวหนังเปลี่ยนแปลง ผิวบางลง ทำให้มีรอยช้ำและรอยแตก
    • กล้ามเนื้ออ่อนแรงลง
    • อารมณ์แปรปรวน เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล ฉุนเฉียวง่าย
    • หิวน้ำและปัสสาวะบ่อย

    นอกจากนี้ ระดับคอร์ติซอลที่สูงเกินไปยังอาจส่งผลให้ไม่มีความต้องการทางเพศ ผู้หญิงมีประจำเดือนไม่ปกติ ประจำเดือนมาน้อยลง จนอาจถึงขั้นไม่มีประจำเดือน หรือที่เรียกว่า ภาวะขาดระดู (amenorrhoea)

    หากมีคอร์ติซอลน้อยเกินไป

    หากร่างกายมีระดับฮอร์โมนคอร์ติซอลน้อยเกินไปเป็นเวลานาน อาจทำให้เป็นโรคแอดดิสัน (Addison’s disease) หรือเกิดภาวะต่อมหมวกไตบกพร่อง (adrenal insufficiency) ซึ่งมีอาการดังนี้

    • อ่อนเพลียรุนแรงและเหนื่อยง่าย
    • น้ำหนักตัวลด
    • วิงเวียนศีรษะ หน้ามืด โดยเฉพาะเวลายืน
    • ความดันโลหิตต่ำ
    • ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ
    • ผิวหนังบริเวณใบหน้า ลำคอ และหลังมือคล้ำขึ้น

    หากคุณสงสัยว่าระดับคอร์ติซอลในร่างกายของตัวเองผิดปกติ คุณควรรีบไปปรึกษาคุณหมอโดยด่วน เพื่อจะได้หาสาเหตุและรักษาได้อย่างทันท่วงที

    Hello Health Group ไม่ได้ให้คำปรึกษาด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

    Hello Health Group ไม่ได้ให้คำแนะนำด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

    แหล่งที่มา

    Cortisol: Everything You Need to Know About the ‘Stress Hormone’. https://www.everydayhealth.com/cortisol/guide/. Accessed December 25, 2018

    Cortisol. http://www.yourhormones.info/hormones/cortisol/. Accessed December 25, 2018

    What is Cortisol?. https://www.hormone.org/hormones-and-health/hormones/cortisol. Accessed December 25, 2018

    รูปของผู้เขียนbadge
    เขียนโดย เนตรนภา ปะวะคัง แก้ไขล่าสุด 11/05/2020
    ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลโดย ทีม Hello คุณหมอ
    Next article: