เบาหวานชนิดที่ 1 (Type 1 Diabetes Mellitus)

ทบทวนบทความโดย | โดย

Update Date ตุลาคม 24, 2020 . เวลาในการอ่าน
Share now

โรค เบาหวานชนิดที่ 1 (Type 1 Diabetes Mellitus) เป็นภาวะที่ระดับกลูโคสหรือน้ำตาลในเลือดสูงเกินไป เนื่องจากร่างกายไม่สามารถผลิตฮอร์โมนอินซูลินได้เพียงพอ ผู้ป่วยโรคนี้จึงจำเป็นต้องฉีดอินซูลินเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

คำจำกัดความ

เบาหวานชนิดที่ 1 คืออะไร

เบาหวานชนิดที่ 1 (Type 1 Diabetes Mellitus) เป็นภาวะที่ระดับกลูโคสหรือน้ำตาลในเลือดสูงเกินไป เนื่องจากร่างกายไม่สามารถผลิตฮอร์โมนอินซูลินได้เพียงพอ ผู้ป่วยโรคนี้จึงจำเป็นต้องฉีดอินซูลินอย่างสม่ำเสมอเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

ภาวะน้ำหนักเกิน โรคอ้วน หรืออายุ ไม่ถือว่าเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 และโรคเบาหวานชนิดนี้ มักถูกเรียกว่า “โรคเบาหวานในเด็กและวัยรุ่น” (Juvenile-onset diabetes) เพราะมักเกิดในเด็กและวัยรุ่นมากที่สุด

อัปเดตข่าวสารสุขภาพติดตามไลน์ Hello คุณหมอ

อินซูลินมีความสำคัญในการควบคุมปริมาณน้ำตาลกลูโคสในเลือด เมื่อร่างกายไม่สามารถผลิตอินซูลินได้ตามปกติ และมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกินไป อาจส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้กับอวัยวะสำหรับต่าง ๆ ได้ เช่น หัวใจ ดวงตา ตับ ระบบประสาท เหงือก ฟัน ผู้ป่วยโรคนี้จึงควรเข้าการรักษาพยาบาลอย่างจริงจัง เพื่อให้สามารถควบคุมโรค และลดความเสี่ยงในการเกิดอาการแทรกซ้อนได้

เบาหวานชนิดที่ 1 พบได้บ่อยได้แค่ไหน

โรคเบาหวานชนิดที่ 1 พบได้น้อยกว่าโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และมักจะเกิดกับผู้ชายมากกว่าผู้หญิง โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาที่ตับอ่อน หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 โรคนี้มักพบในเด็กและวัยรุ่น โดยเฉพาะเด็กอายุ 4-7 ปี และ 10-14 ปี

อาการ

อาการของโรคเบาหวานชนิดที่ 1

สัญญาณและอาการของโรคเบาหวานชนิดที่ 1 อาจเกิดขึ้นเฉียบพลัน โดยอาการที่พบได้ทั่วไป ได้แก่

  • มองเห็นไม่ชัด
  • ปัสสาวะบ่อย
  • รู้สึกกระหายน้ำ และหิวมาก
  • ติดเชื้อบ่อย
  • รู้สึกเหนื่อยตลอดเวลา
  • แผลหายช้า
  • เป็นเหน็บชาที่เท้าบ่อย ๆ
  • น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือไม่ทราบสาเหตุ

สำหรับผู้ป่วยบางราย อาจมีสิ่งบ่งชี้หรืออาการอื่นนอกเหนือจากที่ระบุไว้ข้างต้น หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการต่าง ๆ โปรดปรึกษาแพทย์

ควรไปพบคุณหมอเมื่อใด

หากคุณมีสัญญาณ หรืออาการตามรายละเอียดข้างต้น หรือมีข้อสงสัยใด ๆ โปรดปรึกษาแพทย์

ร่างกายคนแต่ละคนแสดงอาการแตกต่างกัน จึงควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับวิธีรักษาที่ดีที่สุดตามสถานการณ์ของคุณ

สาเหตุ

สาเหตุของโรค เบาหวานชนิดที่ 1

โรคเบาหวานชนิดที่ 1 มีสาเหตุมาจากเบต้าเซลล์ (beta cells) ของตับอ่อนถูกระบบภูมิคุ้มกันทำลาย ตับอ่อนจึงผลิตอินซูลินได้ไม่เพียงพอ เมื่อขาดอินซูลิน ร่างกายจึงไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติได้ ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ และกลายเป็นภาวะน้ำตาลในเลือดสูง

โรคบางชนิด เช่น โรคซิสติก ไฟโบรซิส (cystic fibrosis) ที่ส่งผลกระทบต่อตับอ่อน การผ่าตัดนำตับอ่อนออก หรือการติดเชื้อที่ตับอ่อนขั้นรุนแรง ก็สามารถส่งผลให้เกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ได้เช่นกัน แต่สาเหตุเหล่านี้พบได้ไม่บ่อยนัก

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงของโรค เบาหวานชนิดที่ 1

ปัจจัยเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 มีหลายประการ เช่น

  • ประวัติในครอบครัว หากคนใกล้ชิดในครอบครัว (พ่อแม่พี่น้อง) ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ก็จะเพิ่มขึ้น
  • กรรมพันธุ์ การมียีนบางชนิดอาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ได้
  • อายุ แม้โรคเบาหวานชนิดที่ 1 จะพบได้ในคนทุกเพศทุกวัย แต่ช่วงวัยที่พบโรคนี้ได้มากที่สุด ได้แก่ เด็กอายุ 4-7 ปี และเด็กอายุ 10-14 ปี

นอกจากปัจจัยเสี่ยงข้างต้นแล้ว ปัจจัยต่อไปนี้ ก็อาจทำให้เกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ได้เช่นกัน แต่หลักฐานยืนยันยังไม่แน่ชัด และยังต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมต่อไปว่าสามารถทำให้เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ได้จริงหรือไม่

  • การสัมผัสกับไวรัสบางชนิด เช่น ไวรัสเอ็บสไตบาร์ (Epstein-Barr virus) ไวรัสคอกแซกกี้ (Coxsackie virus) ไวรัสคางทูม (Mumps virus) ไซโตเมกาโลไวรัส (Cytomegalovirus)
  • ภาวะวิตามินดีต่ำ
  • การดื่มน้ำที่มีไนเตรต (Nitrates)
  • เด็กบริโภคธัญพืชและกลูเตนเร็วเกินไป (อายุยังไม่ถึง 4 เดือน) หรือช้าเกินไป (อายุเกิน 7 เดือน)
  • มารดาเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษ (Preeclampsia) ขณะตั้งครรภ์
  • เด็กเป็นดีซ่านแต่กำเนิด

การวินิจฉัยโรคและการรักษาโรค

ข้อมูลที่นำเสนอไม่สามารถใช้แทนข้อแนะนำทางการแพทย์ได้ โปรดปรึกษาแพทย์สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม

การวินิจฉัยโรคเบาหวานชนิดที่ 1

แพทย์จะวินิจฉัยว่าคุณเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 หากคุณเข้าเกณฑ์ต่อไปนี้

  • ระดับกลูโคสในพลาสมา (Fasting plasma glucose) มากกว่าหรือเท่ากับ 7.0 มิลลิโมล/ลิตร (126 มก./เดซิลิตร)
  • มีอาการของโรคเบาหวานและผลจากการสุ่มวัดระดับของน้ำตาลในเลือด (โดยไม่อดอาหาร) มากกว่าหรือเท่ากับ 11.1 มิลลิโมล/ลิตร (200 มก./เดซิลิตร)
  • ระดับกลูโคสในพลาสมา 2 ชั่วโมง ในขณะทำการทดสอบความทนทานต่อน้ำตาล (Oral Glucose Tolerance Test หรือ OGTT) มากกว่าหรือเท่ากับ 11.1 มิลลิโมล/ลิตร (200 มก./เดซิลิตร)
  • ค่าการตรวจน้ำตาลสะสมในเลือด (Hemoglobin A1c) มากกว่า 6.5%

หากคุณได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 คุณควรเข้าพบคุณหมอตามนัดหมายทุกครั้ง เพื่อตรวจสุขภาพ หรือรับคำแนะนำ ดังต่อไปนี้

  • ตรวจวัดระดับความดันโลหิต
  • ตรวจสอบดวงตาด้านหลังด้วยการใช้เครื่องมือส่องไฟพิเศษ
  • ตรวจน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1C test) ทุกๆ 6 เดือนหากสามารถควบคุมโรคเบาหวานของคุณได้
  • ตรวจสอบผิวหรือกระดูกบริเวณขาและเท้า และเข้ารับคำแนะนำเกี่ยวกับวิธีตรวจสอบโรคเส้นประสาทที่เกิดจากเบาหวาน (Diabetic Nerve Disease) โดยคุณสามารถสังเกตได้จากอาการชา หากมีอาการดังกล่าวบ่อย ๆ ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที

นอกจากนี้ ผู้ป่วยควรเข้ารับการตรวจสุขภาพตามรายการต่อไปนี้เป็นประจำทุกปี อย่างน้อยปีละ 1 ครั้งด้วย

  • ตรวจวัดระดับของคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์
  • ตรวจสมรรถภาพของไต เช่น อัตราการกรองของไต (Glomerular filtration rate) ยูเรียไนโตรเจนในเลือด (blood urea nitrogen) ไมโครอัลบูมินูเรีย (Microalbuminuria) เซรั่มครีอะตินีน (serum creatinine) เพื่อให้แน่ใจว่าไตทำงานได้ปกติ
  • ไปพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อตรวจฟันและทำความสะอาดฟันอย่างละเอียด และอย่าลืมแจ้งให้ทันตแพทย์ทราบด้วยว่าคุณเป็นโรคเบาหวาน

การตรวจสุขภาพเหล่านี้จะช่วยให้แพทย์สามารถหาวิธีควบคุมโรคเบาหวาน และป้องกันอาการแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ดีขึ้น

การรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 1

โรคเบาหวานชนิดที่ 1 สามารถเกิดได้ฉับพลันและรุนแรงฉะนั้น หากคุณเพิ่งได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคนี้ อาจต้องพักรักษาตัวในโรงพยาบาล และตรวจร่างกายทุกสัปดาห์ จนกว่าคุณจะสามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดี

วิธีรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ที่นิยมใช้ ได้แก่

1.อินซูลิน

ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ให้หายขาดได้ อินซูลินจึงเป็นวิธีควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดที่ดีที่สุดในปัจจุบัน คุณสามารถฉีดอินซูลินได้ที่บ้าน ปกติแล้วคือ 2-3 ครั้งต่อวัน แต่ควรสอบถามวิธีปรับขนาดยาอินซูลินกับแพทย์เป็นประจำ เพื่อจะได้เฝ้าสังเกตระดับน้ำตาลในเลือดได้อย่างเหมาะสม การใช้อินซูลินเกินขนาด อาจนำไปสู่ภาวะอันตรายอย่าง ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia)

อินซูลินมีทั้งหลายประเภท เช่น

  • ประเภทออกฤทธิ์เร็ว (Rapid-acting Insulin) – เริ่มออกฤทธิ์หลังฉีด 15 นาที และออกฤทธิ์ได้นาน 2-4 ชั่วโมง
  • ประเภทออกฤทธิ์ในช่วงปกติ (Regular or Short-acting Insulin) – เริ่มออกฤทธิ์หลังฉีด 30 นาที และออกฤทธิ์ได้นานขึ้น 3-6 ชั่วโมง
  • ประเภทออกฤทธิ์นาน (Long-acting Insulin) – สามารถออกฤทธิ์ในการรักษานานมากกว่า 24 ชั่วโมงขึ้นไป แต่ต้องใช้ระยะเวลาในการดูดซึมหลายชั่วโมง

แพทย์อาจสั่งยาให้ผู้ป่วยแต่ละรายแตกต่างกันออกไป เพื่อให้เหมาะสมกับอาการโรคเบาหวานของผู้ป่วยรายนั้น ๆ มากที่สุด

2. อาหารที่ดีต่อสุขภาพ

อาหารที่ดีต่อสุขภาพจะช่วยควบคุมระดับของน้ำตาลกลูโคสในเลือด สิ่งสำคัญคือ คุณต้องควบคุมการบริโภคแป้งและน้ำตาลในอยู่ในระดับที่เหมาะสมอยู่เสมอ หากไม่แน่ใจว่าควรบริโภคอย่างไร ก็สามารถปรึกษานักโภชนาการได้

3. การออกกำลังกาย

คุณควรออกกำลังกายเป็นประจำ เพราะการออกกำลังกายช่วยส่งเสริมสุขภาพโดยรวม ทั้งยังช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ด้วย นอกจากนี้ คุณควรดูแลเท้า และตรวจดวงตาเป็นประจำ เพื่อป้องกันอาการแทรกซ้อนในอนาคต

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตนเอง

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการเยียวยาตัวเองเพื่อจัดการกับโรคเบาหวานชนิดที่ 1

การปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์และการดูแลตัวเองตามเคล็ดลับต่อไปนี้ อาจช่วยให้คุณรับมือกับโรคเบาหวานชนิดที่ 1 ได้ดีขึ้น

  • รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และรับประทานแต่ละมื้อในเวลาเดียวกันทุกวัน
  • ออกกำลังกายและพักผ่อนให้เพียงพอ
  • ตรวจวัดระดับของน้ำตาลในเลือดเป็นประจำ คุณอาจต้องตรวจน้ำตาลในเลือด 4-8 ครั้งต่อวัน หากคุณมีไข้ คลื่นไส้ อาเจียน รับประทานอาหารไม่ได้ ทั้งอาหารเหลวและอาหารแข็ง ควรปรึกษาแพทย์ทันที
  • หากระดับของน้ำตาลในเลือดแปรปรวน โปรดติดต่อแพทย์ทันที
  • หากคุณมีอาการชัก ไม่ยอมตื่น หรือหมดสติ ต้องได้รับการปฐมพยาบาลและนำตัวส่งโรงพยาบาลทันที
  • ตรวจสุขภาพเท้าทุกวัน หากพบความผิดปกติใด ๆ ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด

หากคุณมีข้อสงสัย โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อให้เข้าใจได้ดีขึ้นถึงวิธีการรักษาที่ดีที่สุดสำหรับคุณ

Hello Health Group ไม่ได้ให้คำแนะนำด้านการแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาโรคแต่อย่างใด

อัปเดตข่าวสารสุขภาพติดตามไลน์ Hello คุณหมอ
บทความนี้มีประโยชน์ต่อคุณหรือไม่
happy unhappy
แหล่งที่มา

บทความนี้ก็น่าสนใจเหมือนกัน

ผลไม้น้ำตาลน้อย เลือกน้ำตาลน้อยกว่า สุขภาพก็ดีมากกว่า

ผลไม้ให้สารอาหารทั้งวิตามิน แร่ธาตุ สารต้านอนุมูลอิสระ และน้ำตาล ซึ่งการเลือก ผลไม้น้ำตาลน้อย จะช่วยลดความเสี่ยงต่อสุขภาพได้มากกว่าผลไม้ที่มีน้ำตาลสูง

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย Khongrit Somchai
โภชนาการ, สุขภาพชีวิตที่ดี ตุลาคม 1, 2020 . เวลาในการอ่าน

มะเร็งตับอ่อน (Pancreatic Cancer)

มะเร็งตับอ่อน ไม่ค่อยตรวจพบในระยะเริ่มแรก มันไม่ค่อยก่อให้เกิดอาการในร่างกายจนกว่าจะมีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆ การรักษาจะถูกเลือกตามขอบเขตของมะเร็ง

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย สิฏฐิณิศา รัชตวโรทัย
โรค ก-ฮ, สุขภาพ ก-ฮ ตุลาคม 1, 2020 . เวลาในการอ่าน

ขมิ้นป้องกันเบาหวาน ได้จริงหรือ?

ขมิ้นมีคุณสมบัติลดการอักเสบและลดความเครียดที่เกิดจากการออกซิเดชั่น ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดเบาหวาน ทำให้ ขมิ้นป้องกันเบาหวาน แต่ยังต้องศึกษาเพิ่มเติม

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย ชลธิชา จันทร์วิบูลย์
ศูนย์โรคเบาหวาน, ศูนย์สุขภาพ กันยายน 25, 2020 . เวลาในการอ่าน

โรคแบตเทน (Batten disease) อีกหนึ่งโรคหายากในเด็ก ที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

โรคแบตเทน (Batten disease) เป็นโรคทางพันธุกรรมชนิดหายาก ที่คุณพ่อคุณแม่ควรรู้จักเอาไว้ เพราะโรคนี้อาจส่งผลกับเด็กได้ตั้งแต่กำเนิด และอาจร้ายแรงถึงชีวิต

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย เนตรนภา ปะวะคัง
ดูแลลูก, พ่อแม่เลี้ยงลูก กันยายน 24, 2020 . เวลาในการอ่าน

บทความแนะนำ

โรคเลือดออกง่าย-โรควอนวิลลิแบรนด์

โรคเลือดออกง่าย โรคทางพันธุกรรม ที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย panyapat Aiemsin
เผยแพร่วันที่ ตุลาคม 20, 2020 . เวลาในการอ่าน
ภาวะคีโตอะซิโดซิส-ภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน

ภาวะคีโตอะซิโดซิส (DKA) อาการแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน ที่ควรระวัง

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย panyapat Aiemsin
เผยแพร่วันที่ ตุลาคม 20, 2020 . เวลาในการอ่าน
เบาหวานชนิดที่-1-และ-เบาหวานชนิดที่-2-ความแตกต่าง

เบาหวานโรคยอดฮิต มาดูกันว่า เบาหวานชนิดที่ 1 และ เบาหวานชนิดที่ 2 แตกต่างกันอย่างไร

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย Khongrit Somchai
เผยแพร่วันที่ ตุลาคม 15, 2020 . เวลาในการอ่าน
ป่วยเป็นโรคเรื้อรัง-ใช้ชีวิตอย่างเป็นสุข

ป่วยเป็นโรคเรื้อรัง กับเคล็ดลับการใช้ชีวิตร่วมกับโรคได้อย่างเป็นสุข

ทบทวนบทความโดย ทีม Hello คุณหมอ
เขียนบทความโดย เนตรนภา ปะวะคัง
เผยแพร่วันที่ ตุลาคม 14, 2020 . เวลาในการอ่าน