คันอวัยวะเพศ สาเหตุ การป้องกันและการรักษา

อาการ คันอวัยวะเพศ อาจทำให้รู้สึกไม่สบายตัว และทำให้เจ็บปวดบริเวณอวัยวะเพศได้ อาการคันอวัยวะเพศอาจเกิดจากสารระคายเคือง การติดเชื้อ หรือเป็นสัญญาณของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือโรคมะเร็ง การป้องกันและการรักษาอาการคันจึงอาจเป็นวิธีที่จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดปัญหาสุขภาพร้ายแรงได้

สาเหตุอาการ คันอวัยวะเพศ

อาการคันอวัยวะเพศอาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ บางสาเหตุอาจเป็นไม่อันตรายต่อสุขภาพ แต่บางสาเหตุก็อาจเป็นสัญญาณของโรคที่ควรระวัง ดังนี้

อวัยวะเพศระคายเคือง

อวัยวะเพศเป็นส่วนที่บอบบาง มีเส้นประสาทจำนวนมากจึงอาจระคายเคืองได้ง่าย และส่งผลให้คันอวัยวะเพศได้ สิ่งที่อาจทำให้อวัยวะเพศระคายเคือง เช่น เสื้อผ้าหรือชุดชั้นในที่ทำจากวัสดุแข็ง หนา และไม่ระบายอากาศ ซึ่งเสียดสีและทำให้ผิวหนังเป็นรอย นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์ซักผ้า หรือสบู่ ที่มีเคมีบางชนิดเป็นส่วนผสม ก็อาจสร้างความระคายเคืองให้กับผิวได้เช่นกัน

การกระตุ้นอารมณ์ทางเพศ

การกระตุ้นอารมณ์ทางเพศอาจมีส่วนทำให้เกิดอาการคันอวัยวะเพศได้ เพราะเมื่อร่างกายถูกกระตุ้น การไหลเวียนของเลือดที่อวัยวะเพศจะเพิ่มขึ้น ทำให้อวัยวะเพศพองตัว จนไวต่อความรู้สึกและระคายเคืองได้ง่าย อย่างไรก็ตาม อาการคันที่เกิดขึ้นจากสาเหตุนี้สามารถหายไปได้เอง ไม่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ

นอกจากนี้ อาการคันอาจเกิดจากภาวะถึงจุดสุดยอดพร่ำเพรื่อ (Persistent Genital Arousal Disorder หรือ PGAD) ได้เช่นกัน ผู้ที่เกิดภาวะนี้จะตื่นตัวทางเพศแม้จะไม่ได้รับการกระตุ้นอารมณ์ทางเพศเลยก็ตาม ภาวะนี้ มักเกิดในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย ทำให้มีอาการคัน รู้สึกเสียวซ่า แสบร้อน เจ็บปวด มีน้ำหล่อลื่นและถึงจุดสุดยอด

การติดเชื้อราในช่องคลอด

ยีสต์แคนดิดา (Candida) อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดเชื้อราในช่องคลอด และทำให้มีอาการคันช่องคลอด แสบร้อน บวมแดง บางรายอาจมีการติดเชื้อมายังอวัยวะะเพศด้านนอกด้วย ทำให้มีอาการเจ็บเมื่อปัสสาวะหรือมีเพศสัมพันธ์ ตกขาวมีสีขาวขุ่น อาจมีหรือไม่มีกลิ่นเหม็นก็ได้ นอกจากนี้ ปัจจัยดังต่อไปนี้อาจเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อราในช่องคลอดได้เช่นกัน

• การใช้ยาคุมกำเนิดเพื่อเพิ่มฮอร์โมนเอสโตรเจน
• หญิงตั้งครรภ์
• การสวนล้างช่องคลอด โดยเฉพาะเมื่อใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารรุนแรง
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
• เป็นโรคเบาหวาน หรือน้ำตาลในเลือดสูง
• รักษาโรคด้วยยาปฏิชีวนะบางชนิด

ภาวะช่องคลอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย

เป็นภาวะที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียก่อโรคในช่องคลอดมีปริมาณมากเกินไป ซึ่งมักเกิดจากการที่มีการเสียสมดุลของภาวะกรด-เบสในช่องคลอด ซึ่งปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อแบคทีเรีย คือ การมีเพศสัมพันธ์กับคู่นอนหลายคนโดยไม่ป้องกัน หรือการสวนล้างช่องคลอด ซึ่งอาจแสดงอาการ ดังนี้

• ปวดหรือแสบร้อนในช่องคลอด
• ตกขาวมีสีเทาหรือสีขาว
• รู้สึกแสบเมื่อปัสสาวะ
• ช่องคลอดมีกลิ่นคาว โดยเฉพาะหลังมีเพศสัมพันธ์

กลากที่อวัยวะเพศ

กลากหรือโรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง เป็นโรคผิวหนังที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกส่วนของร่างกาย มักเกิดในผู้ที่เป็นโรคหอบหืด โรคภูมิแพ้ หรือเกิดผิวหนังระคายเคืองจากเสื้อผ้า ผลิตภัณฑ์อาบน้ำ และอาจทำให้มีอาการ ดังนี้

• คัน
• ผิวแห้ง ผิวแตก มีหนอง
• ผิวหนังแสบร้อน
• ผื่นแดงขึ้นเป็นหย่อม ๆ

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

อาการคันอวัยวะเพศ หรือช่องคลอดอาจเป็นสัญญาณของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และอาจมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย

• ตกขาวมีกลิ่นเหม็น
• ปัสสาวะบ่อยและเจ็บเมื่อปัสสาวะ
• มีรอยแดงที่อวัยวะเพศ หรือมีแผลรอบปากช่องคลอด
• เลือดออกผิดปกติจากช่องคลอด และปวดท้องน้อย
• หูดที่อวัยวะเพศ

ทั้งนี้ หากมีอาการคันอวัยวะเพศและมีอาการดังกล่าวร่วมด้วย ควรรีบไปพบคุณหมอเพื่อหาสาเหตุและเข้ารับการรักษา

ไลเคน พลานัส (Lichen Planus)

ไลเคน พลานัส (Lichen Planus) เป็นโรคผิวหนังเรื้อรังชนิดไม่ติดต่อ มักพบในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการ ดังนี้

• คัน
• มีแผลพุพอง เลือดออก
• ผิวหนังฟกช้ำง่าย
• ผิวหนังบางและเหี่ยวย่น
• มีรอยแผลเป็น มีจุดขาวเล็ก ๆ ที่อาจขยายใหญ่ขึ้น

คุณหมอยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของโรคผิวหนังชนิดนี้ แต่อาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน การบาดเจ็บที่ผิวหนัง พันธุกรรม หรืออาจเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันทำงานมากเกินไป

มะเร็งปากช่องคลอด

อาการคันอวัยวะเพศหญิงอาจเป็นอาการของโรคมะเร็งปากช่องคลอด และอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็งปากช่องคลอด อาการอาจมีได้ ดังนี้

• มีเนื้องอกในช่องคลอด หรือที่อวัยวะเพศ หรือก้อนนั้นโตเร็วผิดปกติ
• เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด หรือตกขาวผิดปกติ และมีกลิ่นเหม็น
• เจ็บปวดหรือแสบร้อนที่ช่องคลอด
• ผิวหนังบริเวณอวัยวะเพศมีลักษณะแตกต่างกับบริเวณอื่น อาจมีสีแดงหรือชมพู
• มีแผลที่อวัยวะเพศ หรือแผลเรื้อรังรักษาเเล้วอาการไม่ดีขึ้น

การรักษาอาการ คันอวัยวะเพศ

อาการคันอวัยวะเพศมักต้องได้รับการรักษาแบบเฉพาะที่ ขึ้นอยู่กับสาเหตุของอาการคัน ดังนี้

• รับประทานยาต้านเชื้อราหรือยาปฏิชีวนะ เพื่อรักษาการติดเชื้อ
• ใช้ยาแก้แพ้ (Antihistamines) สำหรับรักษาอาการลมพิษ หรืออาการระคายเคือง
• ใช้ยาสเตียรอยด์เฉพาะที่ หรือยาทากลุ่มแคลซินูริน (calcineurin inhibitors) สำหรับรักษาโรคอักเสบ หรือกลาก
• รักษาด้วยการผ่าตัดหากปัญหาเส้นประสาทมีส่วนทำให้เกิดอาการคันช่องคลอด
• ใช้ยาต้านเศร้า เช่น ยาต้านเศร้ากลุ่มไตรไซคลิก (Tricyclic antidepressants) และยากันชัก (Anticonvulsant) ใช้สำหรับรักษาอาการทางระบบประสาท

การป้องกัน อาการคันอวัยวะเพศ

วิธีดูแลสุขภาพช่องคลอด และป้องกันอาการคันอวัยวะเพศ มีดังนี้

• อาบน้ำชำระล้างร่างกายและทำความสะอาดช่องคลอดเป็นประจำทุกวัน เพื่อขจัดสิ่งสกปรกและลดการระคายเคือง ทั้งนี้ ในหนึ่งวันไม่ควรอาบน้ำบ่อยหรือนานเกินไป เพราะอาจทำให้ผิวแห้งและเพิ่มอาการคันได้
• ล้างอวัยวะเพศด้วยน้ำอุณหภูมิปกติ หรือใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอวัยวะเพศสูตรอ่อนโยน และไม่ควรสวนล้างอวัยวะเพศ เพราะอาจทำให้ระคายเคืองได้
• เช็ดอวัยวะเพศให้แห้งทุกครั้ง เพื่อป้องกันการอับชื้น
• เปลี่ยนชุดชั้นในเป็นประจำ และหลีกเลี่ยงการใส่กางเกง กางเกงใน หรือถุงน่องที่รัดอวัยวะเพศมากเกินไป
• หลีกเลี่ยงการขี่จักรยาน หรือนั่งม้านั่งเป็นเวลานาน เพราะอาจเกิดแรงกดทับที่อวัยวะเพศได้
• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งเมื่อมีเพศสัมพันธ์ เพื่อป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• เข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัส HPV ที่อาจส่งผลทำให้เกิดโรคมะเร็งปากมดลูก และโรคไวรัสตับอักเสบบี
• ออกกำลังกายช่วยกระชับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน เพื่อป้องกันปัญหาอุ้งเชิงกรานอ่อนแรง อวัยวะเพศหย่อนยาน ปัสสาวะรั่ว