ภาวะสมองเสื่อมหรือ Dementia คืออะไร และป้องกันได้อย่างไร

ภาวะสมองเสื่อม หรือ Dementia คือ กลุ่มอาการที่ส่งผลต่อความสามารถด้านความคิดความเข้าใจ เช่น การรับรู้ การคิด การจดจำ ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีอาการ เช่น นึกคำพูดไม่ออก สูญเสียความทรงจำ วิตกกังวล ขาดความสามารถในการตัดสินใจ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้เป็นอย่างมาก องค์การอนามัยโลกชี้ว่า ในปัจจุบันมีผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมมากกว่า 55 ล้านคนทั่วโลก และจำนวนผู้ป่วยอาจเพิ่มขึ้นในทุก ๆ ปี ซึ่งอย่างไรก็ตาม การศึกษาวิธีป้องกันภาวะสมองเสื่อมอาจช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะนี้ได้ 

Dementia คือ อะไร

Dementia คือ ภาวะสมองเสื่อม เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความผิดปกติของเปลือกสมองซึ่งเป็นส่วนนอกสุดของสมอง หรือเกิดจากประสิทธิภาพการทำงานของสมองค่อย ๆ เสื่อมลง จนส่งผลต่อความสามารถด้านความคิดความเข้าใจ (Cognitive functioning) เช่น การรับรู้ การคิด การจดจำ การใช้เหตุผล จนบางครั้งอาจกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมบางคนอาจควบคุมอารมณ์ไม่ได้ และบุคลิกภาพอาจเปลี่ยนไป ภาวะนี้มีตั้งแต่ระยะไม่รุนแรงจนถึงระยะรุนแรงที่อาจกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันเป็นอย่างมากและจำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือจากผู้อื่น 

อาการของ Dementia หรือภาวะสมองเสื่อม

อาการของ dementia อาจจำแนกประเภทได้ดังนี้ 

การเปลี่ยนแปลงทางสติปัญญา 

• สับสน 
• ลืมง่าย แม้สถานการณ์เพิ่งผ่านไปไม่นาน 
• มีปัญหาด้านการสื่อสาร 
• มีปัญหาด้านการแก้ไขปัญหา การใช้เหตุผล 
• มีปัญหาในการเคลื่อนไหวประสานงานกันของร่างกาย 
• มีปัญหาในการจัดการหรือวางแผนที่จะทำสิ่งต่าง ๆ 

การเปลี่ยนแปลงทางจิตใจ 

• วิตกกังวล หวาดระแวง
• ซึมเศร้า 
• เห็นภาพหลอน
• มีบุคลิกภาพเปลี่ยนไป เช่น ไม่กระตือรือร้น เดินท่าแปลกไป 
• มีพฤติกรรมก้าวร้าว หงุดหงิดง่าย 

สาเหตุของ Dementia หรือภาวะสมองเสื่อม

ภาวะสมองเสื่อมอาจเกิดจากสาเหตุดังต่อไปนี้ 

• การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับสมอง เนื่องจากระบบการทำงานของสมองค่อย ๆ เสื่อม 
• การขาดวิตามิน เช่น วิตามินบี 1 วิตามินบี 6 วิตามินบี 12 หากได้รับวิตามินบี 1 ไม่เพียงพออาจส่งผลทำให้เซลล์สมองทำงานไม่ได้ตามปกติและเซลล์เนื้อสมองตายได้ 
• หลอดเลือดสมองตีบจนอาจส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอและทำให้เนื้อสมองตาย 
• การแปรปรวนของระบบเมตาบอลิกในร่างกาย เช่น ต่อมไร้ท่อบางชนิดทำงานผิดปกติ ตับและไตทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ส่งผลให้สมองไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ 
• การติดเชื้อในสมอง เช่น โรคไข้สมองอักเสบ ที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย เป็นต้น ส่งผลให้เกิดการอักเสบในสมอง และสมองทำงานผิดปกติ
• เนื้องอกในสมองอาจส่งผลให้สมองเสื่อมได้
• การกระทบกระเทือนบริเวณศีรษะเป็นประจำ หรือการเกิดอุบัติเหตุที่ส่งผลต่อศีรษะ

ปัจจัยเสี่ยงของ Dementia หรือภาวะสมองเสื่อม

ภาวะสมองเสื่อมอาจมีปัจจัยเสี่ยงดังต่อไปนี้ 

• อายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 65 ปี ขึ้นไป เมื่ออายุเพิ่มขึ้นการทำงานของระบบสมองก็จะเริ่มเสื่อมลง
• พันธุกรรม มีประวัติคนในครอบครัวเป็นภาวะสมองเสื่อมอาจส่งผลให้มีความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้น 
• สูบบุหรี่ การสูบบุหรี่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นโรคสมองเสื่อมและโรคหลอดเลือด
• ปัญหาด้านสุขภาพ เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด 

วิธีป้องกัน Dementia หรือภาวะสมองเสื่อม

ภาวะสมองเสื่อมอาจไม่มีวิธีป้องกันได้ 100 % แต่วิธีต่อไปนี้อาจช่วยลดโอกาสในการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้ 

• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เช่น ผัก ผลไม้ รวมถึงอาหารที่อุดมไปด้วยโอเมก้า 3 อาจช่วยลดความเสี่ยงสมองเสื่อมได้
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น เดิน วิ่ง ปั่นจักรยาน อย่างน้อย 30-45 นาที/วัน หรือ 3-5 วัน/สัปดาห์ 
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ อย่างน้อย 7-8 ชั่วโมง 
• เลิกสูบบุหรี่ เพราะในบุหรี่มีสารนิโคตินและสารอื่น ๆ ที่อาจทำให้หลอดเลือดแดงตีบตัน รวมถึงอาจส่งผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ ในร่างกายได้
• ฝึกฝนสมอง พยายามทำให้สมองได้คิดอยู่เป็นประจำ เช่น เล่นเกมทายคำศัพท์ ทายปริศนา อ่านหนังสือ 
• ตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อตรวจหาความเสี่ยงและความเสื่อมของร่างกายในเบื้องต้น 
• ระมัดระวังอุบัติเหตุต่าง ๆ โดยเฉพาะอุบัติเหตุที่ศีรษะ เช่น การหกล้ม การเล่นกีฬา